“หลังจากฉีดโบท็อกซ์หน้าผากแล้ว ตาดูเล็กลงและรู้สึกหนักอึ้งจังเลยครับ” หมอวี ยองจิน ได้ยินคนไข้มาบ่นเรื่องนี้บ่อยมากๆ เลยในคลินิกครับ พอเกิดอาการแบบนี้ หลายคนก็มักจะกังวลว่า 'หรือเราจะเกิดอาการหนังตาตก (Ptosis)?' แต่จริงๆ แล้ว ส่วนใหญ่ไม่ใช่หนังตาตกจริงๆ หรอกครับ มันเป็นเพียงปรากฏการณ์ชั่วคราวที่เรียกว่า 'ภาวะหนังตาตกเทียม (Pseudo-ptosis)' ซึ่งเมื่อโบท็อกซ์หมดฤทธิ์ อาการก็จะค่อยๆ กลับมาหายเป็นปกติเองครับ เพียงแต่ว่าร่างกายของแต่ละคนตอบสนองแตกต่างกันมาก บางคนเลยแอบอึดอัดใจว่า 'ทำไมถึงเป็นแค่เรานะ' วันนี้ Beautystone จะพามาไขความลับของกลไกและสาเหตุความแตกต่างนี้กันครับ

“ฉีดโบท็อกซ์หน้าผากแล้วตาเล็กลง” เป็นปัญหาที่พบบ่อยมากครับ

ต่อให้หมอคนเดียวกัน ใช้ปริมาณยาเท่ากัน และฉีดที่จุดเดียวกัน ผลลัพธ์ที่ได้ก็ยังแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคลครับ บางคนริ้วรอยแนวนอนเนียนกริบแต่ยังคงแสดงสีหน้าได้เป็นธรรมชาติสุดๆ ขณะที่บางคนคิ้วกลับตกลงมา เปลือกตาหนัก และทำให้ใบหน้าดูหม่นหมองลงเล็กน้อย บางรายอาจจะเห็นผลชัดขึ้นในอีกไม่กี่วันถัดมา หรือบางรายอาการก็เริ่มคงที่ภายในหนึ่งสัปดาห์ครับ

ความแตกต่างนี้ไม่ได้แปลว่า 'ฉีดพลาด' นะครับ แต่เกิดจากการที่ 'การทำงานประสานกันของกล้ามเนื้อใบหน้าของแต่ละคนไม่เหมือนกัน' ต่างหาก ความแตกต่างของสัดส่วนการทำงานของกล้ามเนื้อหน้าผาก (Frontalis), กล้ามเนื้อยกเปลือกตาบน (LPS) และกล้ามเนื้อรอบดวงตา (Orbicularis Oculi) ที่เราเคยคุยกันไปในตอนที่ 1 คือกุญแจสำคัญที่ทำให้ผลลัพธ์ออกมาต่างกันครับ

'หนังตาตกจริง' กับ 'หนังตาตกเทียม' แตกต่างกันนะครับ

ภาวะหนังตาตกที่แท้จริง (Ptosis) เกิดจากการที่กล้ามเนื้อยกเปลือกตาบน (LPS) ทำงานลดลงเองครับ* มีสาเหตุมาจากความร่วงโรยตามวัย, การบาดเจ็บ หรือโรคทางระบบประสาท ซึ่งมักจะเป็นแบบถาวรและต้องแก้ไขด้วยการผ่าตัดครับ

สำหรับอาการที่เกิดขึ้นหลังฉีดโบท็อกซ์หน้าผาก ไม่ใช่หนังตาตกจริงๆ แต่เป็น ภาวะหนังตาตกเทียม (Pseudo-ptosis)* ครับ ซึ่งกล้ามเนื้อยกเปลือกตาบนยังคงทำงานได้ปกติ เพียงแต่ 'ตัวช่วยจากกล้ามเนื้อหน้าผาก' หายไปชั่วคราวเพราะแรงโบท็อกซ์ ทำให้คิ้วและเปลือกตาดูตกลงกว่าปกติ เมื่อโบท็อกซ์หมดฤทธิ์ประมาณ 3-4 เดือน ก็จะกลับมาเป็นปกติได้เองครับ

* หนังตาตก (Ptosis): ภาวะที่เปลือกตาบนตกลงมาบังรูม่านตาเนื่องจากกล้ามเนื้อยกเปลือกตาบนทำงานลดลง มีสาเหตุมาจากวัย, การบาดเจ็บ หรือโรคประสาท เป็นอาการถาวรที่ต้องรักษาด้วยการผ่าตัดเป็นมาตรฐาน

* ภาวะหนังตาตกเทียม (Pseudo-ptosis): ภาวะที่กล้ามเนื้อยกเปลือกตาบนทำงานปกติ แต่คิ้วและเปลือกตาตกลงชั่วคราวเนื่องจากกล้ามเนื้อช่วย (กล้ามเนื้อหน้าผาก) ถูกยับยั้งการทำงาน เมื่อโบท็อกซ์หมดฤทธิ์ก็จะหายได้เอง ซึ่งต้องแยกแยะออกจากภาวะหนังตาตกจริงอย่างชัดเจนครับ

กลไกทำความเข้าใจง่ายๆ คือ 'มือที่คอยช่วยยกหายไป' ครับ

สำหรับคนที่ปกติแล้วต้องใช้กล้ามเนื้อหน้าผากเปรียบเสมือน 'มือ' คอยช่วยพยุงคิ้วขึ้นเบาๆ พอฉีดโบท็อกซ์หน้าผากปุ๊บ มือคอยช่วยพยุงนั้นก็จะหายวับไปทันที ผลลัพธ์ที่ตามมาคือ:

1. ตำแหน่งคิ้วลดต่ำลงกว่าปกติประมาณ 1-2 มม. 2. คิ้วที่ตกลงมาจะกดทับเปลือกตาบนเบาๆ ทำให้รู้สึกหนักตา 3. ถึงจะพยายามเบิ่งตาแค่ไหน กล้ามเนื้อหน้าผากก็ขยับไม่ได้ จึงไม่สามารถยกขึ้นได้ 4. สุดท้ายเลยรู้สึก 'เปลือกตาหนักอึ้ง รู้สึกเหมือนลืมตาได้ไม่สุด'

ส่วนใบหน้าที่ดูบวมๆ อูมๆ เกิดจากการที่กล้ามเนื้อหน้าผากทำงานลดลงจนทำให้น้ำเหลืองไหลเวียนช้าลงชั่วคราว ผสมโรงกับภาวะคิ้วตกนั่นเองครับ จริงๆ แล้วไม่ได้มีอาการบวมน้ำที่เปลือกตาแต่อย่างใด

ทำไมแต่ละคนถึงต่างกันขนาดนี้? คำตอบคือ — ระดับการพึ่งพากล้ามเนื้อหน้าผากครับ

ที่ผลลัพธ์ต่างกันทั่งที่ฉีดเหมือนกัน เป็นเพราะ 'ระดับการใช้กล้ามเนื้อหน้าผากช่วยพยุงตาในชีวิตประจำวัน' ของแต่ละคนไม่เท่ากันครับ เหมือนกับที่ขนาดตาของทุกคนไม่เท่ากัน ระดับการพึ่งพากล้ามเนื้อหน้าผากก็หลากหลายแตกต่างกันไปเฉกเช่นเดียวกันครับ

จาก ผลสังเกตการณ์ทางคลินิกพบว่าผู้ที่มีภาวะพึ่งพากล้ามเนื้อหน้าผากสูงมักพบใน คนตาชั้นเดียว, คนที่มีเนื้อเปลือกตาหนาจนตกลงมาบังตา หรือผู้สูงวัยที่กล้ามเนื้อยกเปลือกตาบนเริ่มอ่อนแรงลงครับ ในบทความหน้าเราจะมาดูวิธีเช็กตัวเองกันนะครับ

แม้จะเป็นเรื่องชั่วคราว แต่ครั้งต่อไปต้องปรับเทคนิคการฉีดนะครับ

ภาวะหนังตาตกเทียมจะหายไปเองเมื่อหมดฤทธิ์โบท็อกซ์ครับ ทั่วไปแล้วโบท็อกซ์เกาหลีจะอยู่ได้ประมาณ 3-4 เดือน Dysport อยู่ได้ประมาณ 3-4 เดือน Xeomin ก็ใกล้เคียงกันครับ ไม่มีเทคนิคพิเศษที่จะช่วยร่นระยะเวลายกเว้นการรอคอยให้เวลาเยียวยาเท่านั้นครับ

แต่ถ้าเรารู้ว่ารอบนี้มีอาการ แล้วรอบหน้ายังดึงดันฉีดปริมาณเท่าเดิมที่ตำแหน่งเดิมอีก ผลลัพธ์ก็จะเป็นแบบเดิมแน่นอนครับ หากเราทราบแนวโน้มของกล้ามเนื้อตัวเองแล้ว การฉีดครั้งต่อไปแนะนำให้ปรับเป็นแบบใช้ปริมาณน้อย (low dose) + ฉีดบริเวณส่วนบนของหน้าผาก + เว้นกล้ามเนื้อด้านข้างไว้ ซึ่งเป็นวิธีมาตรฐานในการแก้ไขปัญหาครับ ไกด์ไลน์เรื่องปริมาณและตำแหน่งอย่างละเอียด หมอวี ยองจิน จะมาเล่าให้ฟังต่อในซีรีส์ตอนที่ 3 นะครับ