นั่นน่าจะเป็นเพราะต่อมน้ำลายใต้หู (parotid gland) ครับ

ถ้าลองมองกระจกด้านข้าง จะเห็นว่ามีผู้ชายบางคนที่บริเวณใต้หูดูนูนป่องออกมาเป็นพิเศษ เวลาถ่ายรูปมุมข้างในงานสังสรรค์จะรู้สึกกังวลเพราะกรอบหน้าดูเปลี่ยนเป็นทรงกลม หลายคนเลยไปลองฉีดโบท็อกซ์ลดกรามดู แต่ผ่านไปเป็นเดือนแล้ว กรอบหน้าก็ยังไม่ค่อยเปลี่ยนไปเท่าไหร่

[ที่มา: มีระบุในรูปภาพ]

สรุปในบรรทัดเดียว: บริเวณนั้นอาจจะไม่ใช่กรามเหลี่ยม แต่เป็นต่อมน้ำลายใต้หู (parotid gland) ครับ ถ้าตำแหน่งต่างกัน วิธีการรักษาก็จะแตกต่างกันออกไปด้วย

กรามเหลี่ยมกับต่อมน้ำลายใต้หู ไม่ใช่ตำแหน่งเดียวกันนะครับ

โบท็อกซ์ลดกรามคือ การฉีดเข้าไปที่กล้ามเนื้อบดเคี้ยว (masseter muscle) เวลาเรากัดฟันแน่นๆ แล้วลองคลำบริเวณมุมขากรรไกรดู ถ้าเจอส่วนที่แข็งๆ เด้งสู้มือ นั่นคือกล้ามเนื้อบดเคี้ยวครับ

ส่วนต่อมน้ำลายใต้หูจะอยู่สูงกว่านั้น คืออยู่ใต้ใบหูพอดีลากยาวไปจนถึงข้างแก้ม สำหรับใครที่ไม่ได้มีปัญหาเรื่องนอนกัดฟันรุนแรง แต่หน้าด้านข้างยังดูค่อนข้างกลม มีความเป็นไปได้สูงที่ ต่อมน้ำลายใต้หูจะมีขนาดโตขึ้น มากกว่ากล้ามเนื้อบดเคี้ยวครับ

ในกลุ่มผู้ชายมักพบปัญหาต่อมน้ำลายใต้หูโตได้ไม่น้อยเลยครับ จากพฤติกรรมชอบกัดฟันแน่นเป็นประจำ ชอบทานอาหารแข็งๆ หรือการสะสมของอาการต่อมน้ำลายบวมหลังดื่มแอลกอฮอล์ ซึ่งบริเวณนี้แทบจะไม่ยุบลงเลยหากฉีดด้วยโบท็อกซ์ลดกรามทั่วไป

วิธีเช็กด้วยตัวเองว่าส่วนที่นูนด้านข้างแก้มคืออะไร

คุณสามารถแยกแยะคร่าวๆ เองได้ที่บ้านครับ ลองกัดฟันให้อิ่มแน่นๆ ดู หากบริเวณมุมขากรรไกรด้านในนูนแข็งขึ้นมาเด่นชัดจนจับได้ แสดงว่ากล้ามเนื้อบดเคี้ยวพัฒนาตัวโตขึ้น กรณีนี้การฉีดโบท็อกซ์ลดกรามถือว่าตอบโจทย์ครับ

ในทางกลับกัน ถ้ากัดฟันแล้วตรงนั้นไม่ได้แข็งขึ้นเท่าไหร่ แต่บริเวณใต้หูลงไปจนถึงเหนือกราม (หลังติ่งหู) กลับดูป่องนูนอยู่ตลอดเวลา มีแนวโน้มสูงว่าจะเป็น ภาวะต่อมน้ำลายใต้หูโต (parotid gland hypertrophy) ครับ

แน่นอนว่าหลายคนก็มีปัญหาทั้งสองส่วนโตพร้อมกัน ซึ่งเป็นเรื่องที่พบได้บ่อยมาก ดังนั้นในการปรึกษาแพทย์ การที่แพทย์ได้ใช้มือจับคลำตรวจแยกทั้งสองส่วนนี้เพื่อประเมินสาเหตุหลัก จึงเป็นกุญแจสำคัญที่จะตัดสินว่าผลลัพธ์การรักษาจะประสบความสำเร็จหรือไม่ครับ

เรื่องที่กังวลที่สุด: การพักฟื้นและการแสดงสีหน้า

เหตุผลที่หนุ่มๆ มักจะลังเลในการฉีดโบท็อกซ์มักมีอยู่ 2 ข้อหลักๆ คือ กลัวว่าคนที่ทำงานจะดูออก และกลัวว่าเวลายิ้มแล้วหน้าจะดูแข็งเกร็งไม่เป็นธรรมชาติ

การฉีดโบท็อกซ์ต่อมน้ำลายใต้หูเป็นการใช้เข็มขนาดเล็กมากค่อยๆ กระจายตัวยาปริมาณน้อยเข้าไปในต่อมน้ำลายโดยตรง ดังนั้นหลังทำเสร็จทันทีจึงแทบไม่มีรอยช้ำหรือรอยบวมเลยครับ หลายๆ ท่านแวะมาฉีดช่วงพักเที่ยงแล้วกลับไปประชุมต่อตอนบ่ายได้สบายมาก

ในแง่ของการแสดงสีหน้า วิธีนี้ค่อนข้างปลอดภัยกว่าการฉีดโบท็อกซ์ลดกรามเสียอีกครับ เพราะการฉีดลดกรามหากใช้ปริมาณยามากเกินไป อาจทำให้มุมปากเวลายิ้มดูไม่เป็นธรรมชาติได้ แต่สำหรับต่อมน้ำลายใต้หูนั้นอยู่คนละตำแหน่งกับกล้ามเนื้อที่ใช้แสดงสีหน้า จึงแทบไม่มีผลกระทบ อย่างไรก็ตาม หากใช้ปริมาณมากเกินไปก็อาจลดการหลั่งน้ำลายจนทำให้ปากแห้งได้ จึงจำเป็นต้องเช็กให้ดีว่าแพทย์ผู้รักษาเป็นผู้ที่คำนึงถึงปริมาณยาที่เหมาะสม (optimal dose) หรือไม่

ระยะเวลาการเห็นผลและระยะเวลาการคงอยู่

โบท็อกซ์ต่อมน้ำลายใต้หูจะเห็นผลช้ากว่าโบท็อกซ์ลดกรามเล็กน้อยครับ ขนาดของต่อมจะเริ่มลดลงหลังจากฉีดประมาณ 2-4 สัปดาห์ และจะเห็นผลลัพธ์สูงสุดในช่วงเดือนที่ 1-2 หลังจากนั้นประมาณหนึ่งเดือนเมื่อส่องกระจกจะรู้สึกได้ว่า "กรอบหน้าดูเรียวขึ้นแล้วนะ"

ระยะเวลาคงผลลัพธ์โดยทั่วไปอยู่ที่ประมาณ 5-7 เดือน สำหรับท่านที่นอนกัดฟันรุนแรง ชอบทานของแข็ง หรือดื่มแอลกอฮอล์บ่อย ตัวยาอาจจะหมดฤทธิ์เร็วขึ้นเล็กน้อย คนไข้ส่วนใหญ่จึงนิยมมารับการรักษาปีละ 2 ครั้งเพื่อคงผลลัพธ์อย่างต่อเนื่อง

การเพิ่มปริมาณยามากๆ ในครั้งเดียวไม่ได้ช่วยให้ผลลัพธ์อยู่ได้นานขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ในทางตรงกันข้าม มีแต่จะเพิ่มโอกาสการเกิดผลข้างเคียงต่อการแสดงสีหน้าและการหลั่งน้ำลาย ดังนั้นการมาฉีดตามรอบระยะเวลาที่กำหนดจึงเป็นทางเลือกที่ดีกว่าครับ

สิ่งที่ควรปรึกษาแพทย์ตอนตรวจประเมิน

หากคุณวางแผนจะไปปรึกษาแพทย์เรื่องกรอบหน้าด้านข้าง แนะนำให้เช็ก 3 ข้อนี้ครับ

ข้อแรก แพทย์ได้ใช้มือคลำตรวจเพื่อแยกแยะระหว่างกล้ามเนื้อบดเคี้ยวกับต่อมน้ำลายใต้หูด้วยตัวเองหรือไม่ หากดูแค่รูปถ่ายแล้วบอกให้ "ฉีดโบท็อกซ์ลดกรามเลย" นั่นอาจแปลว่าข้ามขั้นตอนการวินิจฉัยตำแหน่งที่ถูกต้องไปครับ

ข้อสอง จำเป็นต้องรักษาทั้งสองตำแหน่งพร้อมกันหรือไม่ ในกรณีที่โตขึ้นมาทั้งคู่ การรักษาควบคู่กันจะช่วยให้กรอบหน้าเรียวสวยได้รูปอย่างเป็นธรรมชาติมากที่สุดครับ

ข้อสาม เกณฑ์ปริมาณยาส่วนบุคคล การถามว่า "เคสของผมด้วยขนาดกล้ามเนื้อและขนาดต่อมน้ำลายนี้ คุณหมอแนะนำที่ปริมาณเท่าไหร่ครับ" จะเป็นคำถามที่ดีกว่าการถามกว้างๆ ว่า "ปกติฉีดกี่ยูนิต" เพราะผลข้างเคียงเรื่องปากแห้งหรือหน้าเกร็งส่วนใหญ่เกิดจากปัญหาเรื่องการคำนวณปริมาณยาที่มากเกินไปครับ

*บทความนี้เป็นเพียงข้อมูลทั่วไป การพิจารณาเข้ารับการรักษาจริงและปริมาณยาที่เหมาะสม ควรยึดตามการวินิจฉัยของแพทย์ผู้ทำการรักษาเป็นสำคัญ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q. สามารถฉีดโบท็อกซ์ลดกรามควบคู่กับโบท็อกซ์ต่อมน้ำลายใต้หูพร้อมกันได้ไหม?

A. ได้ครับ ในกรณีที่ทั้งสองส่วนโตขึ้นมาพร้อมกันก็สามารถฉีดร่วมกันได้ แต่เนื่องจากปริมาณยารวมจะเพิ่มมากขึ้น แนะนำให้รับการรักษากับแพทย์ที่สามารถประเมินและแบ่งสัดส่วนปริมาณยาตามขนาดกล้ามเนื้อและต่อมน้ำลายจริงของคนไข้ได้อย่างปลอดภัยครับ

Q. หลังฉีดเสร็จ สามารถไปงานสังสรรค์ ออกกำลังกาย หรือเข้าซาวน่าได้ตอนไหน?

A. ในวันแรกที่ฉีด แนะนำให้หลีกเลี่ยงการออกกำลังกายหนักๆ การเข้าซาวน่า และการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ครับ ส่วนวันถัดไปสามารถใช้ชีวิตประจำวันและไปร่วมงานสังสรรค์ได้ตามปกติเลยครับ

Q. ถ้าฉีดแล้วรู้สึกไม่ค่อยเห็นผล ครั้งต่อไปขอเพิ่มปริมาณยาได้เลยไหม?

A. แทนที่จะเพิ่มปริมาณยาในทันที แนะนำให้กลับไปพบแพทย์เพื่อตรวจประเมินตำแหน่งใหม่อีกครั้งก่อนครับ หากเห็นผลน้อย อาจเกิดจากการฉีดคลาดเคลื่อนจากตำแหน่งเป้าหมาย หรืออาจมีสาเหตุอื่นๆ ร่วมด้วย เช่น ไขมันใต้ผิวหนัง หรือความหย่อนคล้อยของผิวหนัง ซึ่งไม่ใช่จากต่อมน้ำลายครับ