ก่อนจะตัดสินใจว่าจะเปลี่ยนผลิตภัณฑ์หรือไม่ มีเรื่องที่ควรพิจารณาก่อนค่ะ อาการตึงหน้าเมื่อเข้าสู่ช่วงเปลี่ยนฤดูอาจมาจากความชุ่มชื้นที่ไม่เพียงพอ แต่หลายครั้งก็มาจากชั้นน้ำมันที่ทำหน้าที่กักเก็บความชุ่มชื้นนั้นบางลง ทั้งสองกรณีต้องการผลิตภัณฑ์ที่ต่างกัน ดังนั้นหากแยกสาเหตุให้ชัดเจนก่อน คำตอบว่าควรเปลี่ยนผลิตภัณฑ์หรือไม่ก็จะปรากฏขึ้นเอง

หากเริ่มจากทำความเข้าใจว่าผิวกักเก็บน้ำไว้อย่างไร จะเข้าใจเรื่องนี้ได้เร็วขึ้นค่ะ เอกสารวิชาการที่รวบรวมเรื่องไขมันในเกราะป้องกันผิวและเกราะซึมผ่านของผิว อธิบายว่าไขมันที่แทรกอยู่ระหว่างเซลล์ชั้นขี้ไคลประกอบด้วยเซราไมด์ประมาณ 50%, คอเลสเตอรอลประมาณ 27% และกรดไขมันประมาณ 10% โดยน้ำหนัก และไขมันผสมนี้เองที่กำหนดคุณภาพของเกราะซึมผ่านของผิวและจำกัดการสูญเสียน้ำผ่านผิวหนัง หมายความว่าสิ่งที่กำหนดการซึมผ่านของชั้นขี้ไคลไม่ใช่ตัวเซลล์เอง แต่เป็นไขมันที่แทรกอยู่ระหว่างเซลล์เหล่านั้น

บทความนี้เป็นเนื้อหาที่รวบรวมข้อมูลการรักษาของบิวตี้สโตนฮับจองค่ะ

หลังอ่านบทความนี้

• จะแยกได้ว่าอาการตึงหน้าช่วงเปลี่ยนฤดูเกิดจากสองสาเหตุแบบไหน

• จะรู้ว่าส่วนผสมในมอยส์เจอไรเซอร์แบ่งหน้าที่ออกเป็นสามกลุ่ม

• จะพอจับทางได้ว่าผลิตภัณฑ์ที่ใช้อยู่ขาดอะไรไป

• จะวางลำดับสิ่งที่ควรตรวจสอบก่อนเปลี่ยนผลิตภัณฑ์ได้

ผลิตภัณฑ์เดิม แต่จู่ๆ ก็เริ่มตึงหน้า

ผลิตภัณฑ์ที่เข้ากับผิวดีตลอดหน้าร้อน อยู่ๆ ก็เริ่มรู้สึกว่าไม่พอ ทาแล้วผ่านไปสักสิบนาที แก้มก็เริ่มตึง และหลังล้างหน้าบางครั้งก็มีขุยลอกบางๆ ขึ้นมา

ตอนนี้ความคิดแรกที่มักผุดขึ้นมาคือ "ความชุ่มชื้นไม่พอหรือเปล่า" จึงลองทามอยส์เจอไรเซอร์เพิ่มอีกชั้นหรือใช้มิสต์บ่อยขึ้น แต่ถ้าผ่านไปหลายวันแล้วอาการตึงยังไม่ดีขึ้น ส่วนใหญ่มักเป็นเพราะเข้าใจสาเหตุผิดทาง เพราะถ้าชั้นที่ทำหน้าที่กักเก็บน้ำบางลงแล้ว ต่อให้เติมน้ำเข้าไปเท่าไหร่ น้ำที่เติมก็จะระเหยออกไปในอัตราเดียวกัน

[ภาพรวมกายวิภาคในภาพเดียว] by. dr.วี

สองเหตุผลที่ต่างกันซึ่งทำให้เกิดอาการตึงหน้า

การบอกว่าพอเปลี่ยนฤดูแล้วความชุ่มชื้นจะสูญเสียมากขึ้นเสมอนั้นเป็นเรื่องที่ยากจะฟันธงค่ะ งานทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบที่รวบรวมเรื่องการสูญเสียน้ำผ่านผิวหนังกับสิ่งแวดล้อมและมลพิษ ระบุว่าเมื่อรวบรวมงานวิจัย 5 ชิ้นที่ศึกษาเรื่องการเปลี่ยนฤดูกาล พบว่าผลลัพธ์ไปคนละทิศทาง งานวิจัยชิ้นหนึ่งรายงานว่าการสูญเสียน้ำผ่านผิวหนัง (TEWL)* ที่หน้าผากในฤดูร้อนอยู่ที่ 21.41 g/h·m² ซึ่งสูงกว่าฤดูหนาวที่ 17.40 g/h·m² อย่างชัดเจน ขณะที่อีกงานวิจัยหนึ่งกลับรายงานตรงข้ามกัน คือฤดูหนาวอยู่ที่ 18.2 g/h·m² ซึ่งสูงกว่าฤดูร้อนที่ 9.9 g/h·m² งานทบทวนเดียวกันนี้สรุปว่าเมื่อดูงานวิจัยทั้ง 11 ชิ้น ยังไม่มีข้อสรุปที่ตรงกันเกี่ยวกับผลของฤดูกาลและสภาพภูมิอากาศ

การสูญเสียน้ำผ่านผิวหนัง (TEWL)*: คือดัชนีที่วัดปริมาณน้ำที่ระเหยออกจากผิวหนังในรูปไอน้ำ

ดังนั้นแทนที่จะโทษฤดูกาลเพียงอย่างเดียว ลองดูสิ่งที่เกิดขึ้นกับผิวจริงๆ ดีกว่าค่ะ ในงานทบทวนเดียวกันนี้ มีงานวิจัยที่ศึกษาคน 2,005 คน รายงานความสัมพันธ์ว่ายิ่งอุณหภูมิและความชื้นสัมพัทธ์สูงขึ้น การสูญเสียน้ำผ่านผิวหนังกลับยิ่งลดลง หมายความว่าในช่วงที่อากาศแห้ง ความแตกต่างของความชื้นระหว่างภายนอกกับภายในผิวจะยิ่งถ่างออก และยิ่งความแตกต่างนี้มากเท่าไหร่ ปริมาณน้ำที่รั่วไหลออกมาผ่านเกราะป้องกันผิวแบบเดิมก็ยิ่งมากขึ้นเท่านั้น

ตรงนี้เองที่ทำให้สาเหตุของอาการตึงหน้าแยกออกเป็นสองทาง ทางหนึ่งคือปริมาณน้ำที่ชั้นขี้ไคลกักเก็บไว้ลดลงจริงๆ อีกทางหนึ่งคือมีน้ำเข้ามา แต่ไขมันที่จะกักเก็บน้ำไว้บางลง หากเป็นกรณีหลัง ต่อให้ทาผลิตภัณฑ์เพิ่มความชุ่มชื้นเพิ่มอีกเท่าไหร่ ผลลัพธ์ที่รู้สึกได้ก็จะอยู่ได้ไม่นาน

หน้าที่ของส่วนผสมในมอยส์เจอไรเซอร์แบ่งออกเป็นสามกลุ่ม

แทนที่จะอ่านฉลากส่วนผสม ลองแยกตามหน้าที่จะเข้าใจง่ายกว่าค่ะ งานทบทวนทางคลินิกที่รวบรวมเรื่องส่วนผสมในมอยส์เจอไรเซอร์ แบ่งมอยส์เจอไรเซอร์ออกเป็นสามกลุ่ม ได้แก่ ฮิวเมกแทนต์ (humectant), เอมอลเลียนต์ (emollient) และอ็อกคลูซีฟ (occlusive)* ฮิวเมกแทนต์เป็นสารที่ดูดซับความชื้น ดึงน้ำจากชั้นหนังแท้ขึ้นสู่หนังกำพร้า และในสภาพแวดล้อมที่ชื้นก็ดึงน้ำจากอากาศได้ด้วย โดยกลีเซอรอลถูกระบุว่าเป็นสารที่มีประสิทธิภาพมากที่สุดในกลุ่มนี้ ส่วนเอมอลเลียนต์คือกลุ่มไขมันอย่างเซราไมด์หรือกรดไขมันที่ช่วยให้ผิวนุ่มและยืดหยุ่นขึ้น

อ็อกคลูซีฟ (occlusive)*: คือส่วนผสมที่ปิดกั้นเส้นทางที่ความชุ่มชื้นจะระเหยออกจากชั้นขี้ไคลด้วยวิธีทางกายภาพ

งานทบทวนเดียวกันนี้ยังระบุความแตกต่างระหว่างสารกลุ่มอ็อกคลูซีฟเป็นตัวเลขด้วย ปิโตรลาทัมที่ความเข้มข้นตั้งแต่ 5% ขึ้นไปช่วยลดการสูญเสียน้ำผ่านผิวหนังได้มากกว่า 98% ในขณะที่กลุ่มถัดมาอย่างลาโนลิน น้ำมันแร่ และซิลิโคน ลดได้ประมาณ 20-30% นอกจากนี้ยูเรียที่ความเข้มข้น 10% ทำหน้าที่เป็นฮิวเมกแทนต์ แต่เมื่อความเข้มข้นสูงขึ้นเป็น 20-30% จะเปลี่ยนบทบาทไปเป็นการสลายพันธะไฮโดรเจนของโปรตีนในหนังกำพร้าเพื่อขจัดเซลล์ผิวที่ตายแล้วแทน หมายความว่าส่วนผสมชนิดเดียวกันก็ทำหน้าที่ต่างกันได้ตามความเข้มข้น

ตารางนี้ไม่ใช่ตารางสำหรับเลือกผลิตภัณฑ์ แต่เป็นตารางที่ช่วยจำกัดวงว่ามีอะไรกำลังรั่วไหลอยู่

ทำไมต้องบิวตี้สโตนฮับจอง

บิวตี้สโตนฮับจองจะแนะนำเกณฑ์การพิจารณาให้ก่อน ก่อนที่จะแนะนำผลิตภัณฑ์ใดๆ ค่ะ

ถึงจะเป็นอาการตึงหน้าเหมือนกัน แต่กรณีขาดน้ำกับกรณีชั้นกักเก็บน้ำบางลงต้องการส่วนผสมที่มาเสริมต่างกัน ดังนั้นในห้องตรวจ เราจะถามก่อนว่าตึงเมื่อไหร่และในลำดับแบบไหน มากกว่าจะถามว่าใช้ผลิตภัณฑ์อะไรอยู่ เพราะจุดที่ต้องดูจะต่างกันไปตามว่าตึงเฉพาะหลังล้างหน้า หรือเริ่มตึงหลังทาผ่านไปสิบนาที หรือหนักเฉพาะตอนอยู่ในที่ร่ม เมื่อแพทย์ผิวหนังช่วยไล่ลำดับเหล่านี้ไปด้วยกัน การตัดสินใจว่าจะเปลี่ยนผลิตภัณฑ์หรือใช้ต่อก็จะง่ายขึ้นมาก คลินิกของเราอยู่ใกล้สถานีฮับจอง เดินถึงได้ จึงสามารถแวะมาตรวจสอบเรื่องนี้แม้เพียงช่วงสั้นๆ ได้ค่ะ

สิ่งที่ควรตรวจสอบเพียง 2 สัปดาห์ก่อนเปลี่ยนผลิตภัณฑ์

• จดช่วงเวลาที่รู้สึกตึงไว้ — ว่าตึงทันทีหลังล้างหน้าหรือหลังผ่านไปสิบนาที จะช่วยแยกสาเหตุได้

• แยกดูระหว่างในร่มกับกลางแจ้ง — ถ้าหนักเฉพาะด้านใดด้านหนึ่ง ปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมมีน้ำหนักมากขึ้น

• เปลี่ยนทีละอย่างเดียว — ถ้าเปลี่ยนสองอย่างพร้อมกัน จะไม่รู้ว่าอะไรคือสิ่งที่ใช่

• อย่าตัดสินจากสภาพผิวทันทีหลังทา — ระยะเวลาที่ความชุ่มชื้นคงอยู่บอกอะไรได้มากกว่า

• ดูเรื่องขุยลอกไปพร้อมกัน — การมีขุยลอกบางๆ เป็นสัญญาณเพิ่มเติมที่บ่งชี้ไปทางปัญหาชั้นไขมัน

• ถ้ารอยแดงเพิ่มขึ้นให้หยุดใช้ทันที — อาจไม่ใช่ปัญหาเรื่องความชุ่มชื้นก็ได้

บางครั้งการเปลี่ยนผลิตภัณฑ์คือคำตอบที่ถูกต้อง แต่บางครั้งการเติมอีกชั้นบนผลิตภัณฑ์เดิมก็เป็นทางที่เหมาะกว่า สถานการณ์ของแต่ละคนตรวจสอบได้แม่นยำที่สุดในห้องตรวจค่ะ

คำถามที่พบบ่อย

Q. ทาน้ำมันทับครีมบำรุงความชุ่มชื้นได้ไหมคะ

A. ถ้าเป็นกรณีที่ชั้นกักเก็บน้ำบางลง ทิศทางนี้ถูกต้องครับ ในเอกสารวิชาการเองก็ระบุว่าอ็อกคลูซีฟทำหน้าที่ปิดกั้นเส้นทางที่ความชุ่มชื้นจะระเหยออกจากชั้นขี้ไคลด้วยวิธีทางกายภาพ แต่ทั้งนี้แต่ละสารให้ผลลดการสูญเสียน้ำได้ไม่เท่ากันมาก ดังนั้นการทาเพิ่มเข้าไปไม่ได้แปลว่าจะได้ผลเหมือนกันทุกครั้งครับ

Q. ต้องเลิกใช้ผลิตภัณฑ์ที่ใช้ในหน้าร้อนไปเลยไหมคะ

A. แนะนำให้ลองเติมอีกชั้นก่อนที่จะเลิกใช้ครับ เพราะถ้าผลิตภัณฑ์เดิมทำหน้าที่ดึงน้ำเข้ามาอยู่แล้ว หน้าที่นั้นก็ยังไม่ได้หายไปไหน ลองคงชั้นที่ดึงน้ำไว้เหมือนเดิม แล้วเติมชั้นที่ช่วยกักเก็บน้ำบางๆ เพิ่มเข้าไป ส่วนใหญ่แล้วภายใน 2 สัปดาห์ก็จะเห็นชัดว่าขาดอะไรไปครับ

Q. ถ้ามีขุยลอก ควรขัดผิวก่อนไหมคะ

A. แนะนำให้สลับลำดับกันครับ สภาพที่มีขุยลอกส่วนใหญ่มักเป็นสัญญาณว่าเกราะป้องกันผิวบางลงอยู่แล้ว ถ้าขัดออกก่อน อาการตึงอาจยิ่งรุนแรงขึ้น ในเอกสารวิชาการก็ระบุว่าส่วนผสมอย่างยูเรียเปลี่ยนบทบาทไปเป็นการขจัดเซลล์ผิวที่ตายแล้วเมื่อความเข้มข้นสูงขึ้น จึงต้องพิจารณาทั้งความเข้มข้นและลำดับไปพร้อมกันครับ

Q. แค่เพิ่มความชื้นในห้องก็ช่วยได้ไหมคะ

A. มีช่วงที่ช่วยได้จริงครับ เอกสารเรื่องผิวแห้งของ DermNet ที่รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับผิวหนัง ระบุว่าความชื้นต่ำ สภาพอากาศเย็นและมีลมแรง รวมถึงการเปิดเครื่องปรับอากาศหรือเครื่องทำความร้อนมากเกินไป เป็นสาเหตุของผิวแห้ง และแนะนำให้ใช้เครื่องเพิ่มความชื้นในฤดูหนาว เอกสารเดียวกันนี้ยังระบุด้วยว่าควรทามอยส์เจอไรเซอร์ตอนที่ผิวยังมีความชื้นหลงเหลืออยู่ครับ