พอเข้าสู่ใจกลางฤดูร้อน ความเหนอะหนะใต้รักแร้และเสื้อผ้าที่แนบติดผิวจนน่าอึดอัดก็เริ่มเข้ามาใกล้ครับ ยิ่งเวลาไปออกกำลังกายกลับมาแล้วเห็นคราบเหงื่อตรงด้านในเสื้อยิ่งทำให้กังวลใจ จนอดคิดไม่ได้ว่า "ถ้าไม่มีขนแล้ว จะเหนอะหนะน้อยลงไหมนะ?"

ขอสรุปให้ฟังก่อนเลยครับว่า ในแง่ของสุขอนามัยแล้ว การกำจัดขนมีข้อดีอย่างแน่นอนครับ เพียงแต่ "การกำจัดขน = ความสะอาดเสมอไป" นั้นไม่จริงเลย เพราะเทคนิคการโกนหรือกำจัดขนบางวิธี อาจยิ่งทำให้เกิดปัญหาสุขอนามัยตามมาได้เช่นกันครับ

ก่อนที่จะเข้าไปปรึกษาคุณหมอ เรามาเคลียร์ความเชื่อผิดๆ ที่พบบ่อยกันก่อนดีกว่าครับ

เส้นขนสร้าง "สภาพแวดล้อมที่เชื้อแบคทีเรียโปรดปราน" นั้นเป็นเรื่องจริงครับ

รักแร้เป็นหนึ่งในบริเวณที่เชื้อแบคทีเรียเติบโตได้ดีที่สุดในร่างกายของเราเลยครับ เพราะทั้งอุ่น ชื้น และระบายอากาศได้ยาก ยิ่งพอมีขนมาสะสมด้วยแล้ว ก็ยิ่งเป็นการเพิ่มพื้นที่ผิว ทำให้เหงื่อและไขมันไปเกาะสะสมตามเส้นขน กลายเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยชั้นยอดของแบคทีเรียครับ

โดยเฉพาะหลังออกกำลังกายหรือในช่วงกลางฤดูร้อนที่เหงื่อไม่แห้งเป็นเวลานานๆ แบคทีเรียก็จะไปรวมตัวกันรอบรูขุมขน จนอาจนำไปสู่อาการรูขุมขนอักเสบ (folliculitis) หรือตุ่มหนองเล็กๆ ได้ครับ และเช่นเดียวกับรังแคบนศีรษะ เซลล์ผิวที่ตายแล้วก็สามารถสะสมรอบๆ รูขุมขนได้เช่นกัน ยิ่งมีขนหนาแน่น สิ่งสกปรกเหล่านี้ก็ยิ่งถูกกักเก็บไว้ข้างในได้ง่ายขึ้นครับ

การกำจัดขนช่วยเพิ่มการระบายอากาศ สภาพผิวจึงเปลี่ยนไป

เมื่อขนลดลง สิ่งแรกที่เปลี่ยนไปอย่างเห็นได้ชัดคือการระบายอากาศครับ ถึงแม้เหงื่อจะออกในปริมาณเท่าเดิม แต่จะแห้งเร็วขึ้นมาก และพื้นที่ที่สัมผัสกับเนื้อผ้าก็ลดลง ทำให้เสื้อเปียกชื้นน้อยลงด้วย เนื่องจากเชื้อแบคทีเรียชอบความชื้น แค่ทำให้เหงื่อแห้งเร็วขึ้น ก็ช่วยลดการเติบโตของแบคทีเรียได้มากแล้วครับ

หลังจากอาบน้ำเสร็จ ความเร็วในการเช็ดตัวให้แห้งก็ต่างกันด้วยครับ น้ำที่เคยขังอยู่ตามแนวขนหนาๆ จะหายไปอย่างรวดเร็ว ทำให้โรลออนหรือครีมบำรุงซึมเข้าสู่ผิวโดยตรง ในคอลัมน์ของคลินิกผิวหนังส่วนใหญ่ก็มักจะเน้นย้ำว่า การเลเซอร์กำจัดขนอย่างสม่ำเสมอ มีส่วนช่วยในการดูแลรักษาความสะอาดบริเวณใต้วงแขนได้ดี ซึ่งนี่ไม่ใช่เรื่องของการโฆษณาชวนเชื่อนะครับ แต่เป็นหลักการพื้นฐานในการดูแลสุขอนามัยครับ

การโกนขนอาจส่งผลเสียต่อสุขอนามัยได้เช่นกัน

อย่างไรก็ตาม การโกนขนถือเป็นดาบสองคมในแง่ของสุขอนามัยครับ หากโกนอย่างถูกวิธีก็ช่วยเรื่องความสะอาดได้ แต่ถ้าโกนบ่อยเกินไปอาจเกิดปัญหาใหม่ตามมา เพราะเชื้อโรคสามารถเข้าไปตามรอยขูดขีดเล็กๆ ที่เกิดจากใบมีดโกน จนทำให้รูขุมขนอักเสบได้ นอกจากนี้ ขนคุด* ก็เป็นผลข้างเคียงที่พบบ่อยเช่นกัน ซึ่งส่งผลให้รูขุมขนอุดตัน การระบายอากาศแย่ลง และเกิดตุ่มหนองเล็กๆ ซ้ำไปซ้ำมาได้ครับ

ขนคุด*: คือปรากฏการณ์ที่ปลายขนที่ถูกตัด ม้วนตัวกลับเข้าไปโตใต้ผิวหนังภายในรูขุมขน หากผิวได้รับการระคายเคืองซ้ำๆ อาจทำให้เกิดรอยดำร่วมกับตุ่มหนองเล็กๆ ได้ครับ

ยิ่งถ้าใช้มีดโกนอันเดิมซ้ำๆ เป็นเวลานาน หรือแชร์ร่วมกับผู้อื่น สุขอนามัยก็จะยิ่งแย่ลงไปอีกครับ แถมการวางมีดโกนไว้ในห้องน้ำชื้นๆ โดยไม่ตากให้แห้งสนิท ตัวมีดโกนเองนั่นแหละที่จะกลายเป็นแหล่งสะสมของเชื้อโรค กลายเป็นความย้อนแย้งที่ว่า การโกนขนที่เริ่มต้นเพื่อความสะอาดกลับกลายมาเป็นตัวสร้างปัญหาสุขอนามัยเสียเอง

เหตุผลที่แท้จริงว่าทำไม "เลเซอร์กำจัดขน" ถึงดีต่อสุขอนามัยมากกว่า

เหตุผลที่เลเซอร์กำจัดขนมักได้รับคำแนะนำในแง่ของการดูแลสุขอนามัย ไม่ใช่เพียงเพราะเรื่องของ "ความสวยงาม" เท่านั้นครับ แต่เป็นเพราะขนาดของรูขุมขนจะค่อยๆ หดเล็กลง ทำให้โครงสร้างที่เอื้อต่อการเติบโตของแบคทีเรียลดลงไปด้วย และเนื่องจากไม่ต้องคอยโกนเพื่อกระตุ้นผิวหนังชั้นบนบ่อยๆ จึงช่วยลดโอกาสการเกิดรูขุมขนอักเสบ หรือรอยดำจากการโกนได้เป็นอย่างดีครับ

ยิ่งทำจำนวนครั้งมากขึ้นเท่าไหร่ ความยุ่งยากในการดูแลตัวเองก็ยิ่งลดลง ซึ่งเป็นข้อดีอย่างมากในด้านสุขอนามัย จากที่เคยต้องโกนขนทุกวันหรือวันเว้นวัน ก็จะยืดระยะเวลาการดูแลออกไปเป็นทุกๆ หนึ่งหรือสองเดือนครั้ง เมื่อผิวโดนรบกวนน้อยลง สุขภาพผิวใต้วงแขนก็ฟื้นตัวได้ดียิ่งขึ้นครับ

อย่างไรก็ตาม ในช่วง 1-2 วันแรกหลังทำเลเซอร์ รูขุมขนจะยังเปิดอยู่ จึงต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ แนะนำให้หลีกเลี่ยงการอบซาวน่า การว่ายน้ำ และการออกกำลังกายอย่างหนัก พร้อมทั้งรักษาความสะอาดบริเวณที่ทำอย่างเคร่งครัด เพื่อผลลัพธ์ที่ดีและสุขอนามัยที่ปลอดภัยครับ

ไม่ว่าจะใช้วิธีใด การรักษาความสะอาดในทุกๆ วันคือหัวใจสำคัญ

อันที่จริงแล้ว สิ่งสำคัญยิ่งกว่าวิธีการกำจัดขนก็คือ นิสัยส่วนตัวในชีวิตประจำวันครับ แค่อาบน้ำให้เร็วที่สุดหลังออกกำลังกาย และทำความสะอาดด้วยน้ำอุ่นอีกครั้งก่อนนอน ก็ช่วยลดแบคทีเรียได้มากแล้วครับ แต่การใช้สบู่ฟอกบ่อยเกินไปอาจทำให้เกราะป้องกันผิวอ่อนแอลงได้ ดังนั้นจึงแนะนำให้ใช้ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดสูตรอ่อนละมุนที่มีค่า pH และมีฤทธิ์เป็นกรดอ่อนๆ (mild acidic) แทนครับ

เสื้อผ้าที่สวมใส่ก็มีผลเช่นกันครับ การเลือกเสื้อผ้าที่ทำจากเนื้อผ้าฝ้าย (cotton) จะช่วยในเรื่องของสุขอนามัยได้ดีกว่าเส้นใยสังเคราะห์ที่ไม่ระบายอากาศ นอกจากนี้ ควรเปลี่ยนชุดออกกำลังกายให้เร็วที่สุด และไม่ใส่เสื้อผ้าที่เปียกชื้นซ้ำ ซึ่งจุดเล็กๆ เหล่านี้ช่วยสร้างความแตกต่างได้อย่างเหลือเชื่อเลยครับ รวมถึงเรื่องสุขอนามัยของผ้าเช็ดตัวและมีดโกนที่หลายคนมักมองข้าม หากใช้ผ้าเช็ดผืนเดิมซ้ำกันหลายวัน แบคทีเรียที่เช็ดออกไปเมื่อวานก็อาจจะกลับมาทำร้ายผิวได้อีกครั้ง ส่วนมีดโกนนั้น เพียงแค่ล้างผ่านน้ำไหลให้สะอาดหลังใช้งาน แล้วนำไปตากให้แห้งในที่ที่อากาศถ่ายเทสะดวก (ไม่ใช่ในห้องน้ำชื้นๆ) ก็สามารถลดโอกาสการเกิดรูขุมขนอักเสบได้อย่างเห็นได้ชัดเจนแล้วครับ

ข้อมูลในบทความนี้เป็นการรวบรวมข้อมูลทั่วไป หากคุณมีอาการรูขุมขนอักเสบซ้ำๆ หรือเริ่มมีตุ่มหนองลึกขึ้น การเข้ารับการตรวจวินิจฉัยโดยแพทย์ผิวหนังเฉพาะทางจะเป็นหนทางรักษาที่รวดเร็วที่สุดครับ

คำถามที่พบบ่อย

Q. ถ้าไม่ได้กำจัดขน จะยังดูแลความสะอาดและสุขอนามัยได้ไหม?

A. ถ้าทำความสะอาดทุกวัน เลือกใช้เดโอโดแรนต์ให้เหมาะสม และใส่เสื้อผ้าที่ระบายอากาศได้ดี ก็เพียงพอแล้วครับ อย่างไรก็ตาม สำหรับช่วงอากาศร้อน หรือคนที่ออกกำลังกายเยอะ อาจต้องดูแลเข้มข้นมากขึ้น

Q. ถ้าโกนหนวดแล้วมักเป็นรูขุมขนอักเสบบ่อย ๆ ควรทำอย่างไรดี?

A. ลองตรวจเรื่องความสะอาดของมีดโกนก่อนนะครับ ถ้าใช้ใบมีดเดิมทุกวัน หรือโกนเสร็จแล้วไม่ได้บำรุงเพิ่มด้วยมอยส์เจอไรเซอร์หรือการปลอบประโลมผิว ก็มีโอกาสเกิดรูขุมขนอักเสบได้ง่าย ถ้าเป็นซ้ำบ่อย ๆ ลองลดความถี่ในการโกน และปรึกษาเรื่องเลเซอร์ก็เป็นอีกทางเลือกหนึ่งครับ

Q. หลังทำเลเซอร์กำจัดขน สามารถเข้าอบซาวน่าได้ตั้งแต่เมื่อไหร่ครับ?

A. โดยทั่วไปควรหลีกเลี่ยงประมาณ 1 สัปดาห์ครับ เพื่อให้รูขุมขนได้มีเวลาสงบลง และป้องกันไม่ให้เชื้อโรคเข้าไปได้ ระยะเวลาที่แน่นอนควรทำตามคำแนะนำของทีมแพทย์ที่ทำหัตถการให้ จะปลอดภัยที่สุดครับ

Q. โกนขนรักแร้บ่อยๆ เพื่อความสะอาด แต่ทำไมถึงยิ่งทำให้เกิดปัญหาผิวแทนล่ะครับ?

A. การโกนหนวดมีทั้งข้อดีและข้อเสียในเรื่องสุขอนามัยครับ ใบมีดโกนอาจทำให้เกิดแผลขนาดเล็กที่มองไม่เห็น (micro-cuts) ซึ่งเป็นช่องทางให้แบคทีเรียเข้าไปจนเกิดรูขุมขนอักเสบ (folliculitis) หรือปัญหาขนคุดซ้ำๆ ได้ แนะนำให้ลองเช็กความสะอาดของที่โกนหนวดดูก่อนนะครับ