🔗 ไปยังบทความอื่น ๆ

ทางแฉกที่ทิ้งรอยแผลเป็นไว้ — 2.1 ระดับความเสี่ยงของแผลเป็นตามขนาดและประเภท

วิธีหยุดตอนนี้ — 3.1 ความสำคัญของการระบายหนอง · 3.2 เจาะลึกเรื่องการฉีดรักษาสิวอักเสบอย่างถูกวิธี

การดูแลรอยแผลที่หลงเหลือ — 4.1 PIH·PIE·แผลเป็นหลุม·แผลเป็นนูน

เมื่อมีตุ่มแดง ๆ ผุดขึ้นมาบนใบหน้าหรือแผ่นหลัง คนส่วนใหญ่มักจะคิดว่า "อ๊ะ สิวขึ้นซะแล้ว" แล้วก็รีบหาประเภทยาทารักษาสิวมาใช้ทันที แต่รู้ไหมคะว่าในบรรดาตุ่มแดง ๆ นูน ๆ ที่ดูคล้ายกันนั้น อาจจะมี "รูขุมขนอักเสบ" ที่ไม่ใช่สิวปะปนอยู่ด้วย ทั้งสองอาการนี้เหมือนเป็นลูกพี่ลูกน้องกันจนดูคล้ายกันมาก แต่จุดเริ่มต้นนั้นต่างกันอย่างสิ้นเชิง หากรักษาผิดจุด การรักษาจะยืดเยื้อและทิ้งรอยแผลเป็นไว้กวนใจค่ะ

เมื่อมีตุ่มแดง ๆ ผุดขึ้นมาบนใบหน้าหรือแผ่นหลัง คนส่วนใหญ่มักจะคิดว่า "อ๊ะ สิวขึ้นซะแล้ว" แล้วก็รีบหาประเภทยาทารักษาสิวมาใช้ทันที แต่รู้ไหมคะว่าในบรรดาตุ่มแดง ๆ นูน ๆ ที่ดูคล้ายกันนั้น อาจจะมี "รูขุมขนอักเสบ" ที่ไม่ใช่สิวปะปนอยู่ด้วย ทั้งสองอาการนี้เหมือนเป็นลูกพี่ลูกน้องกันจนดูคล้ายกันมาก แต่จุดเริ่มต้นนั้นต่างกันอย่างสิ้นเชิง หากรักษาผิดจุด การรักษาจะยืดเยื้อและทิ้งรอยแผลเป็นไว้กวนใจค่ะ

ดูเหมือนกันแต่จุดเริ่มต้นต่างกันนะคะ

สิวจะเริ่มต้นในบริเวณที่ต่อมไขมันทำงานตื่นตัวค่ะ เมื่อปากรูขุมขนอุดตันด้วยเซลล์ผิวที่ตายแล้ว น้ำมันหรือซีบัมก็จะสะสมอยู่ข้างใน และเมื่อเชื้อสิว (C. acnes) ที่อาศัยอยู่ตามผิวหนังปกติเกิดการเจริญเติบโตมากเกินไป ก็จะลุกลามายเป็นสิวอักเสบ ดังนั้นสิวจึงมักจะขึ้นในบริเวณที่มีต่อมไขมันหนาแน่น เช่น บริเวณ T-zone ของใบหน้า แผ่นหลังส่วนบน และกึ่งกลางหน้าอกค่ะ

ส่วนรูขุมขนอักเสบ (Folliculitis)* มีจุดเริ่มต้นที่ตัวรูขุมขน หรือก็คือรูเส้นขนโดยตรงเลยค่ะ เมื่อปากรูขุมขนอ่อนแอลงจากการระคายเคือง เช่น การโกน การเสียดสี เหงื่อ หรือเสื้อผ้าที่ไม่ระบายอากาศ เชื้อแบคทีเรียอย่าง Staphylococcus aureus หรือเชื้อราอย่าง Malassezia จะเข้าไปทำให้เกิดการอักเสบ ดังนั้นรูขุมขนอักเสบจึงสามารถเกิดขึ้นได้ทุกที่ที่มีขนขึ้น ตั้งแต่หลังส่วนล่าง แขนขา หนังศีรษะ ขาหนีบ ไปจนถึงบริเวณหนวดเคราเยค่ะ

* เชื้อสิว (C. acnes): แบคทีเรียประจำถิ่นบนผิวหนัง Cutibacterium acnes ปกติไม่เป็นอันตราย แต่หากเพิ่มจำนวนมากเกินไปในรูขุมขนที่อุดตันจะทำให้เกิดการอักเสบ ชื่อเดิมคือ P. acnes ค่ะ

* รูขุมขนอักเสบ (Folliculitis): การอักเสบที่ปากรูขุมขน แบ่งออกเป็นชนิดแบคทีเรีย (ส่วนใหญ่เกิดจาก Staphylococcus aureus) ชนิดเชื้อรา (Malassezia) และชนิดระคายเคือง ซึ่งยาที่ใช้รักษาจะแตกต่างกันไปตามตำแหน่งและสาเหตุค่ะ

ถ้าเห็น comedone แสดงว่าเป็นสิวค่ะ

สัญญาณที่ช่วยแยกแยะได้เร็วที่สุดคือหัวสิวค่ะ Comedone* คือระยะที่รูขุมขนอุดตันและมีไขมันสะสม มีลักษณะเป็นตุ่มเม็ดเล็ก ๆ เหมือนสิวผดอย่างสิวหัวปิด (Whitehead) หรือสิวหัวเปิด (Blackhead) สิวเกือบทั้งหมดจะเริ่มต้นจาก comedone เหล่านี้ แล้วพัฒนาไปเป็นตุ่มแดง (papule) และตุ่มหนอง (pustule) ในที่สุดค่ะ

แต่รูขุมขนอักเสบจะไม่มี comedone ค่ะ โดยจะปรากฏเป็นตุ่มแดงหรือตุ่มหนองที่มีหัวสีเหลืองตรงกลางตั้งแต่แรกเลย ลองส่องกระจกดูตุ่มแดงใกล้ ๆ ว่ามีสิวหัวปิดเม็ดเล็ก ๆ เหมือนสิวผดอยู่รอบ ๆ ด้วยไหมคะ ถ้ามี... แนวโน้มจะเป็นสิวค่ะ แต่ถ้าไม่มีหัวสิวเลย มีแต่ตุ่มแดง ๆ ผุดขึ้นมาพร้อมกันเยอะ ๆ มีโอกาสสูงมากที่จะเป็นรูขุมขนอักเสบค่ะ

* Comedone: ระยะที่ไม่อักเสบซึ่งเกิดจากการสะสมของซีบัมและเซลล์ผิวเก่าในรูขุมขนอุดตัน ถ้าปิดอยู่จะเป็นสิ้วหัวขาว (Whitehead) ถ้าผ่านการออกซิไดซ์จนเห็นเป็นสีดำจะเป็นสิ้วหัวดำ (Blackhead) เนื่องจากเป็นจุดเริ่มต้นของสิว การดูแลในระยะ comedone นี้จึงเป็นหัวใจสำคัญในการป้องกันแผลเป็นค่ะ

คันไหม และขึ้นที่ไหน คือเบาะแสข้อที่สองค่ะ

สิวมักจะมาพร้อมความเจ็บปวดค่ะ เวลาสัมผัสจะรู้สึกเจ็บ ๆ ตึง ๆ แต่แทบไม่มีอาการคัน ในทางกลับกัน รูขุมขนอักเสบมักจะมีสัญญาณเด่นคืออาการคันค่ะ โดยเฉพาะรูขุมขนอักเสบจากเชื้อรา Malassezia จะมีตุ่มแดงเล็ก ๆ คล้ายสิวผดผุดขึ้นมาเป็นแพบริเวณไหล่และหลังส่วนบน และจะยิ่งคันมากขึ้นหลังจากเหงื่อออกค่ะ

ตำแหน่งที่เกิดก็เป็นเบาะแสสำคัญค่ะ หากมีตุ่มขึ้นในบริเวณที่มีรูขุมขนมากกว่าต่อมไขมัน เช่น ขาหนีบ แขนขาด้านนอก หรือหนังศีรษะ ให้สงสัยว่าเป็นรูขุมขนอักเสบไว้ก่อนสิวค่ะ นอกจากนี้ หากจู่ ๆ ตุ่มก็เห่อขึ้นมาหลังจากใช้ใบมีดโกนอันใหม่ หลังจากใส่เสื้อผ้าเปียกเหงื่อหลังออกกำลังกายเป็นเวลานาน หรือหลังจากนอนบนแผ่นประคบอุ่นเครื่องใหม่ สัญญาณเหล่านี้จะชี้ไปที่รูขุมขนอักเสบมากกว่าค่ะ

เพราะยาที่ใช้ต่างกัน หากรักษาผิดจุดจะทิ้งรอยแผลเป็นไว้ค่ะ

การรักษาสิวต้องเน้นจัดการกับการอุดตันของรูขุมขนและการระบายของซีบัมค่ะ โดยมี ยากลุ่มเรตินอยด์, กรดซาลิไซลิก, เบนโซอิลเปอร์ออกไซด์, ยาปฏิชีวนะแบบทาน และไอโซเทรติโนอิน เป็นกลุ่มยารักษาหลัก หากใช้เฉพาะยาปฏิชีวนะโดยไม่แก้ปัญหาการอุดตันของรูขุมขน สิวก็จะกลับมาเป็นซ้ำได้อีกค่ะ

ส่วนรูขุมขนอักเสบต้อง แยกแยะว่าเป็นเชื้อแบคทีเรียหรือเชื้อรา เพื่อเลือกใช้ยาปฏิชีวนะหรือยาต้านเชื้อรา ให้ตรงจุดค่ะ ในการรักษาทางคลินิกของหมอเองก็เจอเคสบ่อย ๆ ที่คนไข้เป็นรูขุมขนอักเสบจากเชื้อราแต่กลับนำยาทาสิวไปทา ทำให้เกิดอาการคันและอักเสบลุกลามจนทิ้งรอยดำรอยแดงไว้นานเลยค่ะ หรือในทางกลับกัน บางคนเป็นสิวอักเสบเม็ดใหญ่ระดับ nodule แต่กลับทาเฉพาะยาแต้มฆ่าเชื้อทั่วไป ทำให้เกิดหนองอักเสบอยู่ข้างในลึก ๆ จนสุดท้ายกลายเป็นแผลเป็นหลุมลึกที่รักษายากค่ะ

แผลเป็นไม่ได้เกิดจากการบีบอย่างเดียวนะคะ ความลึกและระยะเวลาของการอักเสบต่างหากที่เป็นตัวกำหนด ยิ่งวินิจฉัยผิดและปล่อยให้อักเสบยาวนาน แผลเป็นก็จะยิ่งลึกขึ้นตามไปด้วยค่ะ

ดังนั้น กระดุมเม็ดแรกคือ "การวินิจฉัย" ค่ะ

เมื่อเจอดีไซน์ตุ่มแดงขึ้นบนผิว อย่าเพิ่งคิดว่า "ต้องทายาสิวก่อนเลย" นะคะ ลองสังเกตดูก่อนว่ามี comedone ไหม คันหรือเปล่า และขึ้นที่บริเวณไหน หากเบาะแสต่าง ๆ ชี้ไปทางรูขุมขนอักเสบ ไม่ควรฝืนใช้ยาสิวต่อนาน ๆ ค่ะ การเข้าพบแพทย์เพื่อตรวจรับการวินิจฉัยและรับการรักษาที่ถูกต้องเป็นวิธีที่ดีที่สุดที่จะช่วยลดการเกิดรอยแผลเป็นได้ค่ะ

เมื่อได้รับการวินิจฉัยที่แน่นอนแล้ว หลังจากนั้นเราจะสามารถตัดสินใจในขั้นตอนต่อไปได้อย่างราบรื่นค่ะ เช่น "ควรบีบออกไหม ถ้าจะกดสิวควรกดช่วงไหนดี หรือจะจัดการกับสิวอักเสบอุดตันลึก ๆ ให้ยุบลงได้อย่างไร" ในบทความถัดไปของซีรีส์นี้ เราจะมาคุยกันต่อถึงเรื่องระดับความเสี่ยงที่จะเกิดแผลเป็นตามขนาดและประเภทต่าง ๆ ค่ะ

คำถามที่พบบ่อย

Q. รูขุมขนอักเสบปกติกี่วันถึงจะยุบลงคะ?

หากใช้ยาปฏิชีวนะหรือยาต้านเชื้อราตรงตามเกณฑ์อย่างถูกต้อง โดยทั่วไปอาการแดงจะเริ่มดีขึ้นภายใน 1~2 สัปดาห์ค่ะ อย่างไรก็ตาม หากปัจจัยกระตุ้นการระคายเคือง (เช่น ใบมีดโกน เสื้อผ้าอับเหงื่อ หรือเครื่องสำอางที่อุดตันรูขุมขน) ยังคงอยู่ ก็อาจจะกลับมาเป็นซ้ำได้อีก ส่วนรอยแดงรอยดำจะใช้เวลาในการจางลงประมาณหนึ่งเดือนขึ้นไปค่ะ

Q. ตุ่มแดงที่หลังเป็นสิวหรือรูขุมขนอักเสบกันแน่คะ?

แผ่นหลังส่วนบนมักจะเป็นสิวค่ะ ส่วนแผ่นหลังช่วงล่างหรือไหล่ด้านนอกมักจะเป็นรูขุมขนอักเสบ หากมีตุ่มเล็ก ๆ คล้ายสิวผดขึ้นมาพร้อมกันเยอะ ๆ และมีอาการคันร่วมด้วยมักจะเป็นรูขุมขนอักเสบ แต่ถ้ามีหัว comedone และตุ่มหนองปะปนกันมักจะเป็นในกลุ่มของสิวค่ะ

Q. ถ้าไม่ชัวร์ว่าใช่สิวไหม สามารถทายาสิวต่อเนื่องนาน ๆ ได้ไหมคะ?

หากสังเกตเห็น comedone ชัดเจนและรู้สึุกเจ็บจี๊ด ๆ เล็กน้อย สามารถประเมินอาการและลองทายาเฉพาะที่ดูได้ประมาณ 1~2 สัปดาห์ค่ะ แต่หากมีอาการคันอย่างรุนแรง ตุ่มเล็ก ๆ เห่อขึ้นมาอย่างรวดเร็ว หรือทายาไปแล้ว 2 สัปดาห์อาการยังไม่ดีขึ้น ควรได้รับการวินิจฉัยใหม่อย่างถูกต้องค่ะ เพราะยิ่งใช้เวลารักษาผิดจุดนานเท่าไหร่ ความเสี่ยงที่จะเกิดแผลเป็นถาวรก็ยิ่งสูงขึ้นเท่านั้นค่ะ

บทความน่าอ่านเพิ่มเติม

• ถ้าใช้แผ่นแปะซับสิว Duoderm แค่เฉพาะตอนเป็นสิว แสดงว่าคุณเพิ่งใช้ประสิทธิภาพของมันไปได้แค่ครึ่งเดียวเองค่ะ

• รอยแดงจากสิว อย่าไปเชื่อคำพูดที่ว่าห้ามทาครีมฟื้นฟูผิวเด็ดขาดนะคะ

• การรักษารอยแผลเป็นจากสิวก่อนวันวิวาห์ ทำไมช่วง 6 เดือนก่อนแต่งงานถึงเป็น Golden Time ที่ดีที่สุด

• "รอยแผลเป็นจะหายเกลี้ยงเลยไหมคะ?" รวมคำตอบแบบเปิดอกคุยตรง ๆ จากคุณหมอเกี่ยวกับขีดจำกัดและเป้าหมายของการรักษา