🔗 ไปยังบทความอื่น ๆ

โบท็อกซ์คืออะไร? — 1.1 ประวัติศาสตร์ของโบท็อกซ์ · 1.2 หลักการทำงาน

ประเภท — 2.1 เปรียบเทียบแบรนด์ (Botox, Dysport, Nabota, Coretox)

บริเวณที่ฉีด — 3.1 บริเวณริ้วรอย (หน้าผาก·หว่างคิ้ว·หางตา·รอบปาก) · 3.2 การปรับรูปหน้า (กราม·น่อง·ต่อมน้ำลายใต้หู)

ข้อควรรู้ — 4.2 ผลข้างเคียง · 4.3 ตอบ 8 คำถามที่พบบ่อย

สรุปให้อ่านง่าย ๆ เลยนะคะ คำพูดที่ว่าโบท็อกซ์อยู่ได้ "3~6 เดือน" นั้น มีทั้งส่วนที่ถูกและผิดค่ะ แม้จะเป็นช่วงเวลาเฉลี่ยทั่วไป แต่ในความเป็นจริง บางคนฉีดไปไม่ทันถึง 2 เดือนก็เริ่มหมดฤทธิ์แล้ว ในขณะที่บางคนอยู่ได้นานถึง 6~8 เดือนเลยละค่ะ ถ้าเรารู้ปัจจัยที่ทำให้เกิดความแตกต่างนี้ ก็จะเข้าใจค่ะว่าทำไมโบท็อกซ์ถึงอยู่กับเราสั้นกว่าคนอื่น แล้วจะทำอย่างไรให้ผลลัพธ์อยู่ได้นานขึ้นค่ะ

ความเร็วในการเชื่อมต่อใหม่ของเส้นประสาทคือหัวใจสำคัญ

สาเหตุที่โบท็อกซ์หมดฤทธิ์ เป็นเพราะเส้นประสาทจะสร้างแขนงใหม่เพื่อกลับไปเชื่อมต่อกับกล้ามเนื้ออีกครั้งค่ะ มีรายงานทางคลินิกระบุว่า โดยทั่วไปเส้นประสาทจะใช้เวลาประมาณ 3 เดือนในการงอกปลายประสาทใหม่เพื่อให้กล้ามเนื้อกลับมาทำงาน ซึ่งระยะเวลานี้อาจยาวนานกว่านั้นขึ้นอยู่กับบริเวณที่ฉีด โดยความเร็วในการเชื่อมต่อใหม่นี้จะแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคลค่ะ

คนที่มีระบบเผาผลาญ (Metabolism)* เร็ว, คนที่อบอุ่นร่างกายหรือออกกำลังกายเยอะ และกลุ่มคนอายุน้อย มักจะมีการเชื่อมต่อใหม่ของประสาทที่รวดเร็วกว่าค่ะ ในทางกลับกัน ยิ่งเราขยับกล้ามเนื้อบริเวณนั้นน้อยลง หรือยิ่งฉีดซ้ำบ่อยครั้ง ผลลัพธ์ก็จะยิ่งอยู่ได้นานขึ้นค่ะ แม้จะเป็นคนเดียวกัน แต่ระยะเวลาเห็นผลก็อาจมีความแตกต่างกันได้ขึ้นอยู่กับช่วงเวลาที่ฉีด, สภาพร่างกาย และระดับความเครียด ณ ขณะนั้นค่ะ

ระบบเผาผลาญ*: คือความเร็วที่ร่างกายของเราย่อยสลายอาหารและสารเคมีเพื่อเปลี่ยนเป็นพลังงาน ยิ่งระบบเผาผลาญทำงานเร็วเท่าไหร่ ตัวยาหรือท็อกซินก็จะถูกขับออกเร็วขึ้นเท่านั้นค่ะ

แต่ละบริเวณ... มีระยะเวลาคงอยู่ไม่เท่ากัน

ต่อให้เป็นคน ๆ เดียวกัน แต่ระยะเวลาของผลลัพธ์ก็จะแตกต่างกันไปตามจุดที่ฉีดค่ะ

บริเวณที่ต้องแสดงอารมณ์บ่อย ๆ เช่น หน้าผาก หรือระหว่างคิ้ว จะมีการทำงานของกล้ามเนื้อเยอะ ทำให้เส้นประสาทเชื่อมต่อใหม่ได้เร็วกว่าค่ะ ในทางกลับกัน กล้ามเนื้อที่มีความถี่ในการใช้งานน้อยกว่า เช่น กล้ามเนื้อกราม (Masseter) หรือกล้ามเนื้อน่อง (Gastrocnemius) ผลลัพธ์มักจะอยู่ได้นานกว่ามากค่ะ

นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมหลาย ๆ คนถึงรู้สึกว่าการฉีดโบท็อกซ์ปรับรูปหน้า (กราม·น่อง) จะอยู่ได้นานกว่าโบท็อกซ์ลดริ้วรอยค่ะ

ปริมาณยาที่น้อยเกินไป ย่อมหมดฤทธิ์ไวขึ้น

หากปริมาณยูนิตของโบท็อกซ์น้อยเกินไป การบล็อกเส้นประสาทก็อาจทำงานได้ไม่เต็มที่ค่ะ หากคุณเพิ่งเคยฉีดครั้งแรกแล้วรู้สึกว่า "ผลลัพธ์อยู่ไม่ถึง 2 เดือนเลย" อาจจำเป็นต้องลองทบทวนเรื่องปริมาณยูนิตที่ใช้ดูนะคะ

แต่ในทางกลับกัน หากฉีดมากเกินไป ก็อาจทำให้แสดงอารมณ์ไม่ได้หรือหน้าแข็งตึงเกินไปได้ค่ะ การเริ่มฉีดในปริมาณน้อย ๆ ก่อน แล้วค่อย ๆ ปรับตามการตอบสนองของร่างกาย จึงเป็นวิธีที่ปลอดภัยและให้ผลลัพธ์ที่ดูเป็นธรรมชาติมากกว่าค่ะ

ฉีดซ้ำอย่างต่อเนื่อง ช่วยให้ผลลัพธ์ยาวนานขึ้น

สำหรับผู้ที่ฉีดโบท็อกซ์อย่างสม่ำเสมอเป็นประจำมานาน มักพูดเป็นเสียงเดียวกันว่า "หลังจากนั้นผลลัพธ์อยู่ได้นานขึ้น" นั่นเป็นเพราะการฉีดซ้ำ ๆ จะทำให้กล้ามเนื้อบริเวณนั้น ๆ ฝ่อตัวเล็กลงและแรงหดตัวลดลง จึงทำให้การทำงานของกล้ามเนื้อลดลงได้เองแม้จะไม่มีโบท็อกซ์ค่ะ โดยทั่วไปแล้ว หลายคนจะมีแพทเทิร์นของระยะเวลาที่ค่อย ๆ ยาวนานขึ้น เช่น ครั้งแรกอยู่ได้ 3~4 เดือน, ครั้งที่สองอยู่ได้ 4~5 เดือน และตั้งแต่ครั้งที่สามเป็นต้นไป อยู่ได้ 5~6 เดือนเลยค่ะ และเมื่อรอบการฉีดห่างออกไปอย่างเป็นธรรมชาติ คุณก็จะเจอรอบเวลาที่เหมาะสมกับตัวเองที่สุดค่ะ

นี่แตกต่างจากความเข้าใจผิดที่ว่า "ถ้าฉีดบ่อย ๆ กล้ามเนื้อจะเสีย" นะคะ เพราะหากหยุดฉีด หน้าที่การทำงานของกล้ามเนื้อก็จะค่อย ๆ ฟื้นฟูกลับมาเหมือนเดิมค่ะ อาการฝ่อตัว* ชั่วคราวกับการถูกทำลายอย่างถาวรนั้นไม่เหมือนกันค่ะ อย่างไรก็ตาม สำหรับโบท็อกซ์ปรับรูปหน้า (กราม·น่อง) หากหยุดฉีดไปเลยอย่างสิ้นเชิง กล้ามเนื้อก็จะค่อย ๆ พัฒนากลับมามีขนาดเท่าเดิมได้ค่ะ

ทำไมคุณหมอถึงแนะนำให้ฉีดทุก ๆ 6 เดือน

เหตุผลที่คลินิกปรับรูปหน้าแนะนำว่า "ควรกลับมาฉีดทุก ๆ 6 เดือนนะคะ" ไม่ใช่แค่เรื่องของการคงผลลัพธ์ให้อยู่นานเท่านั้นค่ะ หลังจากที่กล้ามเนื้อถูกบล็อกสัญญาณประสาทจนฝ่อตัวลงเต็มที่ และสภาวะฝ่อตัวนั้นเริ่มคงตัว จะใช้เวลาประมาณ 3~4 เดือน และเมื่อเส้นประสาทกลับมาเชื่อมต่อกันใหม่จนกล้ามเนื้อเริ่มกลับมาทำงานและค่อย ๆ คืนขนาดเดิม จะใช้เวลาเพิ่มอีกประมาณ 2~3 เดือน เมื่อรวมภาพรวมทั้งหมดแล้ว การเปลี่ยนแปลงที่ได้จากการฉีด 1 ครั้ง จะใช้เวลาประมาณ 6 เดือนกว่าจะคลายออกทั้งหมดค่ะ

ดังนั้น หากเรากลับมาฉีดซ้ำในช่วงเวลาก่อนที่โบท็อกซ์จะหมดฤทธิ์โดยสมบูรณ์ (ซึ่งเป็นช่วงที่กล้ามเนื้อเริ่มจะกลับมาโตอีกครั้ง) จะช่วยให้เกิดการสะสมของการฝ่อตัวของกล้ามเนื้อ ผลลัพธ์จึงอยู่ได้นานขึ้น และในที่สุดก็จะใช้จำนวนยูนิตที่น้อยลงแต่ได้ผลลัพธ์เท่าเดิมค่ะ หากฉีดเร็วเกินไปก็อาจเสี่ยงต่อการดื้อยา (สร้างแอนติบอดี) แต่ถ้าฉีดช้าเกินไป กล้ามเนื้อก็จะฟื้นตัวกลับสู่สภาพเดิมจนไม่ได้รับประโยชน์จากการสะสมผลลัพธ์ค่ะ นี่คือเบื้องหลังทางการแพทย์ที่ทำให้รอบ "ทุก ๆ 6 เดือน" เป็นรอบที่เหมาะสมที่สุดค่ะ

ฝ่อตัว*: สภาวะที่กล้ามเนื้อที่ไม่ได้ใช้งานมีขนาดและกำลังลดลงชั่วคราว หากกลับมาใช้งานอีกครั้งก็จะฟื้นตัวกลับมาได้ค่ะ

วิธีดูแลตัวเองเพื่อให้ผลลัพธ์อยู่ได้นานขึ้น

มีคำแนะนำว่า พฤติกรรมและแนวทางปฏิบัติทันทีหลังการฉีด สามารถส่งผลต่อระยะเวลาในการคงอยู่ของผลลัพธ์ได้ค่ะ

• ห้ามนวดหน้า: ภายใน 24~48 ชั่วโมงแรกหลังฉีด ไม่ควรนวดหรือถูบริเวณที่ฉีดแรง ๆ ค่ะ เพราะอาจทำให้ตัวยากระจายไปยังบริเวณอื่นที่เราไม่ต้องการได้

• งดออกกำลังกายหนัก: อัตราการไหลเวียนของเลือดที่เร็วขึ้นอาจทำให้ตัวยาสลายตัวเร็วขึ้น แนะนำให้พักผ่อนสบาย ๆ ในวันแรกที่ฉีดจะดีที่สุดค่ะ

• งดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์: การดื่มแอลกอฮอล์ทั้งก่อนและหลังทำหัตถการจะเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดรอยช้ำและทำให้ร่างกายฟื้นตัวช้าลงค่ะ

คำถามที่พบบ่อย

Q. รู้สึกว่าโบท็อกซ์หมดฤทธิ์เร็วมากเลยค่ะ ควรทำอย่างไรดี?

แนะนำให้เช็กก่อนค่ะว่าปริมาณยูนิตที่ได้รับเพียงพอหรือไม่ หากยูนิตถูกต้องแล้ว สาเหตุอาจมาจากสรีระส่วนตัวที่มีระบบเผาผลาญเร็ว หรือการขยับกล้ามเนื้อบริเวณนั้นบ่อยเกินไปค่ะ เบื้องต้นสามารถปรึกษาคุณหมอเพื่อลองเพิ่มยูนิตขึ้นเล็กน้อย หรือปรับระยะห่างในการฉีดให้ถี่ขึ้นดูได้ค่ะ

Q. สามารถฉีดซ้ำก่อนที่โบท็อกซ์รอบเก่าจะหมดฤทธิ์ได้ไหมคะ?

ทำได้ค่ะ การฉีดก่อนที่ยาจะหมดฤทธิ์โดยสมบูรณ์จะช่วยให้ได้ผลลัพธ์การคงสภาพที่ต่อเนื่องดีขึ้นค่ะ อย่างไรก็ตาม หากฉีดถี่เกินไปก็อาจเสี่ยงต่อการดื้อยาได้ ดังนั้นควรปรึกษาเรื่องระยะเวลากับคุณหมอผู้เชี่ยวชาญก่อนนะคะ

Q. หากเกิดอาการดื้อยาขึ้นมาจะเป็นอย่างไรคะ?

หากระบบภูมิคุ้มกันสร้างแอนติบอดีขึ้นมาต่อต้านท็อกซิน ผลลัพธ์จากการฉีดจะลดลงหรือแทบไม่เห็นผลเลยค่ะ ในกรณีนี้ คุณหมออาจแนะนำให้เปลี่ยนไปใช้ท็อกซินประเภทอื่น หรือแนะนำให้พักการฉีดไปเลยระยะหนึ่งค่ะ

บทความน่าอ่านเพิ่มเติม

• จากสารพิษสู่หัตถการความงาม... โบท็อกซ์กำเนิดขึ้นมาได้อย่างไร

• เกิดอะไรขึ้นกับกล้ามเนื้อของเราบ้างนะเมื่อฉีดโบท็อกซ์เข้าไป

• Dysport กับ Botox... เป็นโบทูลินัมเหมือนกันแต่ไม่เหมือนกันอย่างนั้นหรือ?

• Botox·Dysport·Nabota ทั้งสามตัวเป็นโบทูลินัมเหมือนกัน แล้วพวกมันต่างกันอย่างไร?