🔗 ไปยังบทความอื่น

โบท็อกซ์คืออะไร? — 1.1 ประวัติของโบท็อกซ์ · 1.2 หลักการทำงาน

ประเภท — 2.1 เปรียบเทียบแบรนด์ (Botox, Dysport, Nabota, Coretox)

บริเวณที่ฉีด — 3.1 บริเวณริ้วรอย (หน้าผาก·ระหว่างคิ้ว·หางตา·รอบปาก) · 3.2 ปรับรูปหน้า (กราม·น่อง·ต่อมน้ำลายใต้หู)

สิ่งที่ควรรู้ — 4.1 ระยะเวลาคงผลลัพธ์ · 4.3 คำถามที่พบบ่อย 8 ข้อ

ขอสรุปสั้นๆ ตรงนี้เลยนะครับว่า โบท็อกซ์ไม่ใช่หัตถการที่ไม่มีผลข้างเคียงเลยครับ แต่ผลข้างเคียงส่วนใหญ่นั้นเกิดขึ้นเพียงชั่วคราว และมีโอกาสเกิดน้อยมากหากได้รับการรักษาอย่างเหมาะสม สิ่งสำคัญคือเราต้องแยกแยะให้ออกว่าผลข้างเคียงแบบไหนเกิดบ่อยเท่าไหร่ อะไรคือสิ่งที่ต้องกังวลจริงๆ และอะไรที่ไม่ต้องกังวลครับ

ผลข้างเคียงที่พบบ่อย — เกิดขึ้นแค่ชั่วคราวเป็นส่วนใหญ่

อาการตอบสนองบริเวณที่ฉีดทันทีหลังทำเสี้ยววินาทีเป็นเคสที่พบได้บ่อยที่สุดครับ

• รอยช้ำ: เกิดขึ้นเมื่อปลายเข็มไปสะกิดโดนเส้นเลือดฝอยเล็กๆ ซึ่งจะจางหายไปเองตามธรรมชาติภายใน 1-2 สัปดาห์ครับ

• อาการบวม/แดง: เป็นปฏิกิริยาของผิวหนังต่อการฉีดเข็ม ส่วนใหญ่จะยุบลงภายในไม่กี่ชั่วโมงไปจนถึง 1-2 วันครับ

• อาการปวดหัว: บางท่านอาจรู้สึกปวดหัวตื้อๆ เล็กน้อยในวันนั้นจนถึง 2 วันหลังฉีดบริเวณหน้าผากหรือระหว่างคิ้ว ซึ่งปกติแล้วสามารถบรรเทาได้ด้วยยาแก้ปวดทั่วไปครับ

อาการเหล่านี้เรียกได้ว่าเป็นปฏิกิริยาทั่วไปที่เกิดขึ้นจากการใช้เข็มกับผิวหนัง มากกว่าจะเป็นผลจากตัวโบท็อกซ์โดยตรงครับ

ผลข้างเคียงที่ต้องระวัง — มักเกิดจากตำแหน่งหรือปริมาณยาที่ผิดพลาด

ผลข้างเคียงที่ต้องใส่ใจเป็นพิเศษมักเกิดขึ้นเมื่อตัวยาโบท็อกซ์กระจายไปยังบริเวณอื่นนอกเหนือจากที่ตั้งใจไว้ หรือเมื่อมีการปรับปริมาณยา (Unit) ไม่เหมาะสมครับ

ภาวะหนังตาตก (Ptosis)*: เป็นอาการที่เปลือกตาตกลงมาหลังจากฉีดบริเวณหน้าผากหรือรอบดวงตา เกิดจากสารโบทูลินัมท็อกซินแพร่กระจายไปส่งผลกระทบต่อกล้ามเนื้อที่ทำหน้าที่ยกเปลือกตาขึ้น ความเสี่ยงนี้จะสูงขึ้นหากตำแหน่งที่ฉีดอยู่ใกล้ดวงตามากเกินไปหรือใช้ปริมาณยามากเกินไป มีรายงานว่าเป็นหนึ่งในภาวะแทรกซ้อนที่พบได้บ่อยที่สุดของหัตถการนี้ โดยมีอัตราการเกิดอยู่ที่ประมาณ 1-3% เลยครับ โดยปกติแล้วจะค่อยๆ ฟื้นตัวและดีขึ้นเองภายในไม่กี่สัปดาห์ถึงไม่กี่เดือน แต่อาจทำให้รู้สึกไม่สะดวกสบายในการใช้ชีวิตในช่วงเวลานั้นได้ครับ

*ภาวะหนังตาตก: ภาวะที่เปลือกตาตกลงมาต่ำกว่าระดับปกติ ทำให้บดบังทัศนวิสัยในการมองเห็น หรือทำให้ดูเหมือนคนง่วงนอนตลอดเวลา

ใบหน้าไม่สมมาตร (เบี้ยว): แม้จะฉีดในปริมาณที่เท่ากันทั้งสองข้าง แต่อยากให้เข้าใจว่าขนาดของกล้ามเนื้อหรือตำแหน่งการฉีดที่ต่างกันเพียงเล็กน้อยก็อาจทำให้ผลลัพธ์ออกมาไม่เท่ากันได้ครับ ซึ่งส่วนใหญ่สามารถแก้ไขได้ด้วยการฉีดแต่งเติมเพิ่มครับ

แสดงสีหน้าได้ไม่เป็นธรรมชาติ: หากใช้ปริมาณยาที่มากเกินไปจนกล้ามเนื้อแทบไม่ขยับเลย อาจทำให้เวลาหัวเราะหรือพูดดูเกร็งและไม่เป็นธรรมชาติได้ครับ แต่เมื่อโบท็อกซ์เริ่มคลายตัวก็จะกลับมาเป็นปกติและเป็นธรรมชาติเหมือนเดิมแน่นอนครับ

ผลข้างเคียงที่พบได้ยาก — สัญญาณเตือนที่ควรรู้ไว้

แม้จะมีโอกาสเกิดน้อยมาก แต่ก็เป็นอาการที่หากรู้ไว้ก่อนจะมีประโยชน์มากครับ

• อาเจียน/คลื่นไส้: อาจเกิดขึ้นได้น้อยมากทันทีหลังทำหัตถการครับ

• กลืนลำบาก/เสียงเปลี่ยนไป: อาจเกิดขึ้นได้ยากมากๆ หลังจากการฉีดบริเวณรอบๆ กรามหรือใกล้ลำคอ หากมีอาการนี้ควรรีบแจ้งแพทย์ทันทีนะครับ

• ผิวเป็นก้อน (สัมผัสแล้วแข็งๆ): บริเวณที่ฉีดอาจรู้สึกแข็งเป็นก้อนชั่วคราวได้ครับ

สัญญาณเตือนที่ต้องกลับมาพบแพทย์

หากคุณมีอาการดังต่อไปนี้หลังรับบริการ แนะนำให้รีบติดต่อคลินิกที่ฉีดหรือไปพบแพทย์ทันทีนะครับ

• มีอาการหนังตาตกติดต่อกันนานกว่า 2-3 สัปดาห์ หรือมีอาการแย่ลง

• มองเห็นภาพผิดปกติ เช่น เห็นภาพซ้อน (มองเห็นสิ่งเดียวเป็นสองสิ่งซ้อนกัน)

• กลืนลำบาก หรือเสียงเปลี่ยนไปจากเดิม

• หายใจไม่สะดวก หรืออึดอัดหน้าอก

แม้ว่าอาการเหล่านี้จะพบได้ยากมากๆ แต่ก็เป็นสัญญาณเตือนที่ปล่อยผ่านไม่ได้เด็ดขาดหากเกิดขึ้นครับ

วิธีลดความเสี่ยงต่อผลข้างเคียง

ผลข้างเคียงส่วนใหญ่นั้นเกี่ยวข้องโดยตรงกับฝีมือ เทคนิค และการคำนวณปริมาณยาที่แม่นยำของคุณหมอครับ การเลือกคุณหมอที่มีประสบการณ์สูงจึงเป็นวิธีช่วยลดความเสี่ยงที่ดีที่สุดเลยครับ แนะนำให้เช็กให้ดีก่อนว่าคนไข้ได้รับการรักษากับแพทย์เฉพาะทางผิวหนังหรือศัลยแพทย์ตกแต่งโดยตรงหรือไม่ เพราะการฉีดโบท็อกซ์ไม่ใช่แค่การจิ้มเข็มลงไปเฉยๆ แต่เป็นหัตถการที่ต้องอาศัยความเข้าใจอย่างลึกซึ้งในกายวิภาคของใบหน้า (Anatomy) ครับ

นอกจากนี้ ยังมีข้อแนะนำว่าก่อนทำหัตถการ คนไข้ควรแจ้งให้แพทย์ทราบเกี่ยวกับยาที่กำลังรับประทานอยู่ (โดยเฉพาะยากลุ่มละลายลิ่มเลือด, ยาปฏิชีวนะ, และยาคลายกล้ามเนื้อ) ด้วยนะครับ เนื่องจากยาบางชนิดอาจส่งผลต่อประสิทธิภาพของโบท็อกซ์หรือทำให้เกิดรอยช้ำได้ง่ายขึ้นครับ ตัวอย่างเช่น แอสไพรินหรือไอบูโพรเฟนจะเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดรอยช้ำ ส่วนยาปฏิชีวนะบางกลุ่ม (เช่น อะมิโนไกลโคไซด์) อาจไปเสริมฤทธิ์ของสารโบทูลินัมจนทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรงเกินกว่าที่ตั้งใจไว้ครับ ทางที่ดีควรงดอาหารเสริม สมุนไพร หรือวิตามินอีปริมาณสูง ล่วงหน้าก่อนทำ 1-2 สัปดาห์ และแจ้งคุณหมอให้ทราบด้วยนะครับ

คำถามที่พบบ่อย

Q. หากเกิดผลข้างเคียงจากการฉีดโบท็อกซ์ มีวิธีสลายหรือแก้พิษทันทีไหมคะ?

สารโบทูลินัมท็อกซินไม่มีตัวสลายหรือยาแก้พิษที่ให้ผลทันทีครับ ผลข้างเคียงส่วนใหญ่จะค่อยๆ หายดีขึ้นเองตามธรรมชาติเมื่อตัวโบท็อกซ์หมดฤทธิ์ลง ดังนั้นในการฉีดครั้งแรก การประเมินเพื่อใช้ปริมาณยาแบบปลอดภัยไว้ก่อน (ไม่ฉีดเยอะเกินไป) จึงเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุดครับ

Q. มีโอกาสแพ้โบท็อกซ์ไหมคะ?

พบน้อยมากแต่ก็สามารถเกิดขึ้นได้ครับ อาจเป็นการแพ้ส่วนประกอบอื่นๆ ที่ผสมอยู่ในผลิตภัณฑ์โบท็อกซ์ (เช่น สารอัลบูมิน) แนะนำให้แชร์ประวัติการแพ้ต่างๆ กับคุณหมอก่อนเริ่มทำการรักษานะครับ

Q. กำลังตั้งครรภ์หรือให้นมบุตรอยู่ สามารถฉีดโบท็อกซ์ได้ไหมคะ?

ตามหลักการแพทย์แล้ว ควรหลีกเลี่ยงการฉีดโบท็อกซ์ระหว่างตั้งครรภ์หรือให้นมบุตรครับ เนื่องจากยังไม่มีผลการศึกษาที่ยืนยันความปลอดภัยในทารกในครรภ์หรือทารกแรกเกิดอย่างเพียงพอ แนวทางปฏิบัติทางการแพทย์ส่วนใหญ่จึงไม่แนะนำให้ทำครับ