หนึ่งในผลข้างเคียงที่พบบ่อยที่สุดสำหรับผู้ที่เพิ่งเริ่มลบรอยสักด้วย เลเซอร์พิโกวินาที (picosecond laser)* เช่น Picoway: เลเซอร์ที่ปล่อยพลังงานในช่วงเวลาที่สั้นมากเพื่อทำลายโมเลกุลน้ำหมึกให้แตกตัว โดยเป็นที่ทราบกันดีว่าสามารถบดละเอียดเม็ดสีได้ดีกว่าเลเซอร์กลุ่ม nanosecond และมีความเสี่ยงต่อการเกิดรอยดำหลังทำต่ำกว่า ก็คือการเกิดรอยดำคล้ำขึ้นบริเวณที่ทำเลเซอร์ครับ หลายคนอาจจะรู้สึกตกใจเพราะรอยสักสีดำเพิ่งจะจางไป แต่กลับมีเม็ดสีอื่นเข้มขึ้นมาแทน

ขอสรุปให้ฟังก่อนเลยนะครับว่า สาเหตุหลักของการเกิดรอยดำหลังลบรอยสักก็คือ PIH (ภาวะรอยดำหลังการอักเสบ) ซึ่งเกิดจากปฏิกิริยาการอักเสบในบริเวณที่ทำเลเซอร์ไปกระตุ้นเซลล์สร้างเม็ดสี (melanocytes) ครับ โดยทั่วไปรอยดำนี้จะค่อยๆ จางลงเองตามธรรมชาติภายใน 3-6 เดือน ซึ่งเราสามารถลดการเกิดรอยดำนี้ได้ด้วย 3 วิธีง่ายๆ คือ การหลบแดด, การปลอบประโลมผิว และการปรับระยะเวลาการทำเลเซอร์ในแต่ละรอบให้เหมาะสมครับ

ข้อมูลในบทความนี้ได้รับการรวบรวมและเรียบเรียงโดย Beautystone Clinic เพื่ออธิบายทีมบริการรักษารอยสักของเราครับ

รอยดำที่เกิดขึ้นไม่ใช่หมึกที่ยังเหลืออยู่ แต่เป็นเม็ดสีเมลานินที่เพิ่มขึ้นต่างหากครับ

หากมีรอยสีน้ำตาลหรือสีเทาปนน้ำตาลเกิดขึ้นบริเวณที่เลเซอร์ภายในไม่กี่วันหรือสัปดาห์หลังลบรอยสัก หลายคนมักเข้าใจผิดว่าสีหมึกยังลบออกไม่หมด แต่ในความเป็นจริงแล้ว ตามรายงานทบทวนวรรณกรรมเกี่ยวกับรอยดำหลังการอักเสบที่เผยแพร่บน PMC ระบุว่า กลไกหลักของ PIH คือการกระตุ้นเซลล์สร้างเม็ดสี ส่งผลให้มีการสะสมเม็ดสีเมลานินมากเกินปกติในชั้นหนังกำพร้าและหนังแท้ ซึ่งเป็นกระบวนการที่เกิดขึ้นแยกจากสีหมึกรอยสักที่ยังหลงเหลืออยู่ครับ การกระตุ้นด้วยพลังงานความร้อนจากเลเซอร์จะส่งผลให้เซลล์สร้างเม็ดสีตื่นตัวและผลิตเมลานินออกมาอย่างต่อเนื่องในอีก 1-4 สัปดาห์ถัดมา เมื่อสะสมในชั้นหนังกำพร้าจึงปรากฏให้เห็นเป็นรอยคล้ำขึ้นนั่นเองครับ

ยิ่งคนไข้มีโทนสีผิวที่เข้มขึ้นเท่าไหร่ ความเสี่ยงในการเกิด PIH ก็จะยิ่งสูงขึ้นตามไปด้วย และความเสี่ยงนี้จะเพิ่มขึ้นอีกหากทำเลเซอร์ถี่เกินไปหรือทำซ้ำก่อนที่ผิวจะฟื้นฟูเต็มที่ นอกจากนี้ สีของน้ำหมึก ความลึกของรอยสัก และการตอบสนองของเม็ดสีเมลานินเฉพาะบุคคล ล้วนส่งผลต่อการเกิดรอยดำนี้ทั้งสิ้นครับ

โดยทั่วไปรอยดำนี้จะค่อยๆ จางลงภายใน 3-6 เดือนครับ

แม้ว่ารอยดำส่วนใหญ่จะจางลงได้เองภายใน 6 เดือน แต่ถ้าหากผิวโดนแดดบ่อยๆ หรือระยะห่างระหว่างการทำเลเซอร์สั้นเกินไป เม็ดสีอาจจับตัวถาวรและเฉยชาจนจางช้ากว่าปกติได้ครับ ดังนั้นเมื่อเริ่มสังเกตเห็นการเกิดรอยดำ การรีบปลอบประโลมผิวและทาครีมกันแดดเพื่อบล็อกการสร้างเม็ดสีทันทีจึงเป็นขั้นตอนที่สำคัญมาก

การทาครีมกันแดดคือขั้นตอนที่สำคัญที่สุดครับ

ปัจจัยภายนอกที่กระตุ้นให้รอยดำ PIH เข้มขึ้นและขยายตัวได้มากที่สุดคือรังสี UV ครับ เมื่อผิวโดนแสงแดด เซลล์สร้างเม็ดสีจะยิ่งทำงานหนักขึ้นส่งผลให้จุดด่างดำเข้มขึ้นอย่างรวดเร็ว เนื่องจากผิวบริเวณที่ทำเลเซอร์จะมีความบอบบางและไวต่อแสงแดดมากกว่าปกติ ดังนั้นจึงจำเป็นต้องปกป้องผิวจากแสงแดดอย่างเข้มงวดเป็นพิเศษกว่าช่วงเวลาปกติครับ

คำแนะนำในการป้องกันแสงแดดหลังทำเลเซอร์:

• ภายใน 1 สัปดาห์แรกหลังทำ — หลีกเลี่ยงการออกแดด หากจำเป็นต้องออกไปข้างนอก แนะนำให้เดินในที่ร่มและใช้อุปกรณ์บังแดด (หมวก, หน้ากากอนามัย) เป็นหลัก

• 1-4 สัปดาห์ — ทาครีมกันแดดที่มีค่า SPF 50 ขึ้นไปเป็นประจำทุกวัน และควรทาซ้ำทุกๆ 2-3 ชั่วโมง

• 4 สัปดาห์ - 3 เดือน — ทาครีมกันแดด SPF 50 อย่างสม่ำเสมอเป็นประจำเพื่อป้องกันเม็ดสีเข้มขึ้น

• 3 เดือนขึ้นไป — ทาครีมกันแดดเพื่อปกป้องผิวในชีวิตประจำวันตามปกติ

ครีมกันแดดหลอดที่เลือกใช้ ควรเป็นสูตร Physical (Mineral base) ที่อ่อนโยนและไม่ก่อให้เกิดการระคายเคืองต่อแผลเลเซอร์ และแนะนำให้หลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์สูตรที่ผสมน้ำหอมหรือแอลกอฮอล์เข้มข้นจนถึง 4 สัปดาห์หลังทำเลเซอร์ครับ

ลดความเสี่ยงต่อการเกิด PIH ด้วยการปลอบประโลมผิว เติมความชุ่มชื้น และปรับระยะห่างแต่ละรอบการเลเซอร์

อย่างที่อธิบายไปในตอนแรกครับว่า รอยดำ PIH มีจุดเริ่มต้นมาจากปฏิกิริยาการอักเสบ ดังนั้นยิ่งทำให้ผิวบริเวณที่ทำเลเซอร์ฟื้นตัวเร็วขึ้นเท่าไหร่ โอกาสเกิดรอยดำก็น้อยลงเท่านั้น ในช่วง 2 สัปดาห์แรกหลังทำเลเซอร์ ควรเน้นการทาสกินแคร์ประเภทปลอบประโลมผิว (soothing) และเติมความชุ่มชื้น (moisturizer) เบาๆ เป็นหลักครับ

นอกจากนี้ ระยะห่างของการทำแต่ละรอบก็เป็นตัวแปรสำคัญครับ โดยทั่วไปแล้วมาตรฐานของการเลเซอร์ด้วยเครื่อง Picoway จะอยู่รอบละ 6-10 สัปดาห์ แต่สำหรับท่านที่มีรอยดำ PIH ขึ้นชัดเจน แนะนำให้ยืดระยะห่างออกไปเป็น 8-12 สัปดาห์ เพื่อให้รอยดำจางลงก่อนแล้วค่อยทำเลเซอร์รอบถัดไปจะปลอดภัยกับผิวมากกว่า ทั้งนี้ควรปรึกษากับแพทย์ผู้ดูแลเพื่อประเมินและปรับรอบตามการฟื้นตัวของผิวเฉพาะบุคคลจะดีที่สุดครับ

สำหรับการใช้ส่วนผสมเพื่อผิวขาวกระจ่างใส (เช่น Hydroquinone*: สารกลุ่มไวท์เทนนิ่งทางการแพทย์ที่ช่วยยับยั้งการผลิตเมลานิน แนะนำให้ใช้ภายใต้การดูแลของแพทย์, Azelaic acid, Tranexamic acid เป็นต้น) ควรปรึกษาแพทย์และเริ่มใช้หลังจากที่รอยดำ PIH ได้ก่อตัวขึ้นแล้วอย่างระมัดระวัง ไม่แนะนำให้ใช้ทันทีในเวลา 4 สัปดาห์แรกหลังทำเลเซอร์อย่างเด็ดขาด เพราะอาจจะไปกระตุ้นให้เกิดการระคายเคืองผิวเพิ่มขึ้นได้ครับ

หากสังเกตเห็นสัญญาณเหล่านี้ แนะนำให้รีบเข้ามาปรึกษาแพทย์โดยด่วนครับ

• รอยดำ PIH ไม่จางลงเลยแม้เวลาจะผ่านไปนานกว่า 6 เดือนแล้ว

• จุดด่างดำเริ่มเข้มขึ้นเรื่อยๆ หรือวงกว้างขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

• มีรอยดำในลักษณะคล้ายกันเกิดขึ้นในบริเวณอื่นที่ไม่ได้ทำเลเซอร์

• บริเวณที่เป็นรอยเข้มมีอาการคัน แสบ หรือมีผื่นแดงเต่งตึงร่วมด้วย

• ยิ่งทำเลเซอร์รอบถัดไป รอยดำ PIH ยิ่งทวีความรุนแรงและเข้มขึ้นเรื่อยๆ

หากคุณพบสัญญาณเตือนข้างต้นอย่างน้อย 1 ข้อขึ้นไป อาจไม่ใช่แค่ภาวะ PIH ธรรมดา แต่อาจเกิดปัญหาเม็ดสีอื่นๆ ร่วมด้วย (เช่น Melasma (ฝ้า)*: ฝ้าเรื้อรังที่มีปัจจัยกระตุ้นหลักจากฮอร์โมนและแสงแดด หรือรอยดำจากการตอบสนองของยา เป็นต้น) แพทย์จำเป็นต้องตรวจและวิเคราะห์ขนิดของเม็ดสีอย่างแม่นยำ เพื่อที่จะได้ปรับแผนการเลเซอร์รวมทั้งปรับยาทาเฉพาะที่ได้อย่างถูกต้องครับ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q. รอยดำเข้มขึ้นกว่าเดิม แบบนี้คือทำเลเซอร์ผิดวิธีหรือเปล่าคะ?

A. การที่รอยดำ PIH เข้มที่สุดในช่วง 6 สัปดาห์ถึง 3 เดือน ถือเป็นกระบวนการปกติของ PIH ไม่ได้แปลว่าการทำเลเซอร์ผิดพลาดครับ ส่วนใหญ่รอยดำจะค่อยๆ จางลงในช่วง 3-6 เดือนถัดมา แต่หากผ่านไปแล้ว 6 เดือนยังไม่จางลงหรือขยายวงกว้างขึ้น ควรเข้ามาปรึกษาแพทย์ครับ

Q. หากเริ่มมีรอยดำ PIH ควรงดหรือเลื่อนการทำเลเซอร์รอบถัดไปออกไปก่อนไหมคะ?

A. โดยส่วนใหญ่แนะนำให้เลื่อนครับ หากดื้อทำเลเซอร์รอบต่อไปในขณะที่รอยดำ PIH ยังไม่จางลง อาจจะยิ่งกระตุ้นให้เม็ดสีนั้นฝังลึกและใช้เวลารักษานานขึ้นไปอีก การเลื่อนระยะห่างจากเดิม 6-10 สัปดาห์ ออกไปเป็น 8-12 สัปดาห์ จะช่วยให้ผิวมีเวลาฟื้นตัวอย่างเต็มที่และปลอดภัยกว่าครับ โดยระยะเวลาที่เหมาะสมที่สุดแพทย์จะเป็นผู้ช่วยประเมินจากความเข้มของรอยดำและการฟื้นตัวของผิวของคนไข้ในตอนนั้นครับ

Q. มีรอยด่างขาวเล็กๆ ขึ้นหลังจากเลเซอร์ แบบนี้คือรอยดำ PIH หรือเปล่าคะ?

A. รอยด่างขาวคืออาการที่เรียกว่า Hypopigmentation*: ภาวะที่เม็ดสีเมลานินเกิดการสูญเสียชั่วคราว ซึ่งมีการเปลี่ยนแปลงตรงข้ามกับการเกิดรอยดำ PIH ครับ มักเกิดจากการใช้ค่าพลังงานที่สูงเกินไปหรือผิวระคายเคืองหนักในช่วงพักฟื้น ปกติแล้วจะค่อยๆ กลับคืนมาเป็นสีผิวปกติภายใน 3-6 เดือน แต่หากไม่ดีขึ้นและเป็นมานานกว่า 1 ปี ควรปรึกษาแพทย์เพื่อทำการรักษาครับ

Q. หลังจากทำเลเซอร์ลบรอยสัก สามารถใช้สกินแคร์ประเภทไวท์เทนนิ่งได้ทันทีเลยไหมคะ?

A. ไม่แนะนำให้ใช้ภายใน 4 สัปดาห์แรกเนื่องจากอาจเลเซอร์แล้วผิวอาจระคายเคืองได้ง่ายครับ ทางที่ดีควรปรึกษาแพทย์และเริ่มทาหลังจากมีรอยดำ PIH ก่อตัวชัดเจนแล้ว (มักเริ่มที่ช่วงสัปดาห์ที่ 2-6) และค่อยๆ ทาเพื่อปรับสภาพผิวอย่างอ่อนโยน ส่วนยารักษาตรงจุดทางการแพทย์ (เช่น Hydroquinone*) ควรใช้ตามใบสั่งยาจากแพทย์ผู้รักษาเพื่อความปลอดภัยสูงสุดครับ

บทความที่เกี่ยวข้องแนะนำให้อ่านเพิ่มเติม

• ใครที่คิดจะลบรอยสักสี (Color tattoo) มาฟังเหตุผลจริงๆ ว่าทำไมถึงต้องอาศัยจำนวนครั้งที่มากกว่า

• ลบรอยสักมินิมอล/ตัวอักษร ไม่เจ็บแถมง่ายกว่าที่คิด.. ลืมความกลัวไปได้เลยครับ

• ลบรอยสักด้วยเลเซอร์ Picoway เฉลี่ยต้องทำกี่ครั้งถึงจะหายเกลี้ยง?

• รีวิวลบรอยสักด้วย Picoway กับความจริงเบื้องหลังคำโฆษณาที่ว่า 'ทำ 3 ครั้งก็หมด'