หมอขอสรุปให้ฟังตรงนี้เลยนะครับ

อาการตาตกหลังฉีด โบท็อกซ์ นั้น

ไม่ใช่เพราะ "โบท็อกซ์ไม่ได้มาตรฐาน" เสมอไปหรอกครับ

แต่ความจริงแล้วมีสาเหตุหลักๆ มาจาก 2 อย่างนี้ต่างหาก

วันนี้หมอจะมาเล่าให้ฟังแบบเข้าใจง่ายๆ กันครับ

อาการตาตก จริงๆ แล้วมี 2 แบบนะครับ

เวลาคนไข้บอกหมอว่าตาตึงๆ ตกๆ หลังฉีดโบท็อกซ์

พอหมอตรวจดูละเอียดๆ มักจะพบว่าอาการของแต่ละคนผสมปนกันอยู่ 2 แบบครับ

แบบแรกคือ คิ้วตก ตึงๆ หนักๆ บริเวณหน้าผากและคิ้ว

แบบที่สองคือ เปลือกตาบน ตกสลัวๆ ลงมาบังลูกตาจริงๆ

ซึ่งในมุมมองของคนไข้ทั่วไป

มักจะเหมาเรียกเหมือนกันหมดว่า "ตาตก"

แต่ในทางการแพทย์แล้ว 2 อาการนี้แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิงเลยครับ

แบบแรก เราเรียกว่า คิ้วตก (brow ptosis)

ส่วนแบบหลัง คือ หนังตาตกที่แท้จริง (eyelid ptosis)

ซึ่งทั้งสองแบบมีสาเหตุ วิธีการฟื้นตัว

รวมถึงวิธีรับมือที่แตกต่างกันครับ

สรุปประเด็นสำคัญของบทความนี้

สาเหตุที่ตาตกหลังฉีดโบท็อกซ์ มีแค่ 2 อย่างนี้เท่านั้น

วิธีการแยกแยะระหว่าง: กล้ามเนื้อหน้าผากอ่อนแรงเกินไป VS โบท็อกซ์ซึมเข้ากล้ามเนื้อยกเปลือกตา

เคสแบบนี้มีบอ่ยมากครับ หมอเลยอยากจดบันทึกแบ่งปันไว้อ่านกัน

เมื่อเดือนก่อนมีคนไข้ผู้หญิงอายุ 34 ปีมาหาหมอ

บอกว่า "เพิ่งไปฉีดโบท็อกซ์ลดริ้วรอยระหว่างคิ้วมาได้ 1 สัปดาห์

ตอนนี้ตาสองข้างหนักๆ ลืมตาข้างหนึ่งแทบไม่ขึ้นเลยค่ะ"

พอลองใช้นิ้วช่วยยกคิ้วขึ้นหน้ากระจก

ก็พบว่าแม้จะพยายามยกคิ้วขึ้นแล้ว แต่หนังตาก็ยังคงตกลงมาปิดตาดำไปครึ่งหนึ่งอยู่ดี

เคสนี้ไม่ใช่ปัญหาคิ้วตก (brow ptosis) ครับ

แต่เป็นอาการของ กล้ามเนื้อลืมตา (levator palpebrae superioris)

โดนโบท็อกซ์ซึมเข้าไปรบกวนการทำงานครับ

กลไกการเกิดเป็นแบบนี้ครับ

ถ้าตำแหน่งที่จิ้มยาบริเวณระหว่างคิ้ว

อยู่ใกล้กับกระดูกเบ้าตาบน (supraorbital ridge) มากเกินไป (น้อยกว่า 1 ซม.)

ยาโบท็อกซ์ก็อาจจะซึมผ่านเยื่อกั้นเบ้าตา (orbital septum)

เข้าไปโดนกล้ามเนื้อที่ทำหน้าที่ยกเปลือกตาได้ครับ

ในทางตรงกันข้าม หากฉีดบริเวณกล้ามเนื้อหน้าผากกระจายตัวกว้างเกินไป

จะทำให้หน้าผากขยับไม่ได้เลย

ส่งผลให้กล้ามเนื้อที่เคยช่วยดึงและพยุงคิ้วหมดแรงตกลงมา

นี่แหละครับที่เรียกว่า คิ้วตก

ซึ่งคนไข้มักจะเดินเข้ามาบอกหมอว่า "ตาดูเล็กลง" หรือ "ตาดูดุขึ้น"

สำหรับคนไข้สาววัย 34 ปีเคสนี้ เป็นกรณีที่โบท็อกซ์ซึมเข้ากล้ามเนื้อยกเปลือกตา

โชคดีที่พอเข้าสัปดาห์ที่ 3 อาการก็เริ่มดีขึ้นเรื่อยๆ

และกลับมาเป็นปกติได้เกือบ 100% ในช่วงสัปดาห์ที่ 6 ครับ

ในกรณีเร่งด่วน หมอได้ช่วยให้ยาหยอดตา Iopridine (apraclonidine)

เพื่อไปกระตุ้นกล้ามเนื้อ Muller's muscle ช่วยยกเปลือกตาขึ้นมาทันทีประมาณ 1-2 มม.

เพื่อบรรเทาให้ใช้ชีวิตประจำวันได้ง่ายขึ้นก่อนครับ

สรุปข้อคิดดีๆ จาก หมอวี ยองจิน

เมื่อตาตกหลังฉีดโบท็อกซ์ จุดเริ่มต้นคือการแยกแยะระหว่าง

"คิ้วตกจากการที่กล้ามเนื้อหน้าผากโดนโบท็อกซ์เยอะเกินไป" กับ

"หนังตาตกจากการที่โบท็อกซ์ซึมเข้ากล้ามเนื้อลืมตาโดยตรง"

วิธีเช็คง่ายๆ คือ ลองใช้นิ้วช่วยดึงคิ้วขึ้น ถ้าดึงแล้วตาดูเปิดกว้างขึ้น มองเห็นชัดเจนปกติ แสดงว่าเป็นแบบแรก (คิ้วตก) แต่ถ้าดึงคิ้วขึ้นแล้ว เปลือกตาบดบังดวงตาอยู่เหมือนเดิม แสดงว่าเป็นแบบหลัง (หนังตาตก) ครับ

ลองเช็คดูสิว่า ตัวคุณเป็นแบบไหนกันแน่?

แล้วอาการของเราเป็นประเภทไหนกันนะ?

หมอสรุปมาให้ดูง่ายๆ เป็นตารางตามนี้เลยครับ

ซึ่งการรักษาและรับมือของแต่ละเคสจะแตกต่างกันครับ

สำหรับคนไข้ที่มีปัญหาคิ้วตก จริงๆ แล้ว "เวลา" คือยารักษาที่ดีที่สุดครับ

ในบางเคส แค่เข้ามาฉีดโบท็อกซ์เพิ่มจุดเล็กๆ บบริเวณหน้าผากบางจุด

เพื่อให้กล้ามเนื้อซ้ายขวาทำงานบาลานซ์กัน ก็ช่วยให้อาการดีขึ้นได้มากแล้วครับ

แต่ถ้าเป็นกลุ่มหนังตาตกจะต่างออกไปนิดหน่อยครับ

ยาโบท็อกซ์ที่ซึมเข้าไปในกล้ามเนื้อตาแล้ว

ไม่มีตัวยาแก้หรือยาสลายโบท็อกซ์โดยตรงย้อนกลับได้ทันที

สิ่งที่ดีที่สุดที่หมอแนะนำทำได้คือการใช้ยาหยอดตาที่ช่วยกระตุ้นกล้ามเนื้อ Muller's muscle

เพื่อช่วยพยุงเปลือกตาให้ลืมตาได้ง่ายขึ้นในระหว่างที่รอให้ฤทธิ์ยาหมดไปเองครับ

อย่างไรก็ตาม ยาหยอดตาก็ไม่ได้เป็นทางออกถาวรนะครับ

เพราะยาหยอดออกฤทธิ์ได้ชั่วคราวเท่านั้น

สุดท้ายก็ยังต้องรอให้ร่างกายค่อยๆ สลายฤทธิ์โบท็อกซ์ตามธรรมชาติอยู่ดี

แต่ข้อดีคือ ยาหยอดตาช่วยให้คนไข้ลืมตาสบายขึ้น

และไม่รบกวนการใช้ชีวิตประจำวันในช่วงนั้นมากเกินไปครับ

3 คำถามยอดฮิตที่คนไข้ถามหมอบ่อยที่สุด

คำถามที่พบบ่อย

Q. อันนี้ไม่ใช่แบบถาวรใช่ไหม? มันจะกลับมาอีกจริงๆ ไหม?

A. สรุปแล้วไม่ถาวรนะครับ โดยปกติจะฟื้นตัวเกือบทั้งหมดภายใน 4–8 สัปดาห์ และในบางกรณีที่พบไม่บ่อยอาจนานถึง 12 สัปดาห์

Q. มีหัตถการแยกต่างหากสำหรับช่วยยกกระชับความหย่อนคล้อยไหม? ค่าใช้จ่ายเท่าไร?

A. ยังไม่มียาแบบ "ยาสลายโบท็อกซ์" อะไรแบบนั้นเลย

Q. ครั้งหน้าฉีดโบท็อกซ์อีกได้ไหมคะ? กลัวว่าจะหย่อนคล้อยอีก

A. เพราะเคยหย่อนคล้อยครั้งหนึ่ง ไม่ได้หมายความว่าครั้งต่อไปจะหย่อนคล้อยอีกนะครับ อย่าเพิ่งยอมแพ้ และนำข้อมูลการรักษาครั้งก่อนมาปรึกษาได้เลย

Q. หลังจากฉีด Botox แล้วมีอาการตาตก จะแยกแยะได้อย่างไรครับว่าเกิดจากปัญหาที่คิ้วหรือที่เปลือกตา?

A. ลองใช้มือช่วยยกคิ้วขึ้นเบาๆ ดูนะครับ ถ้าคุณรู้สึกว่าวิสัยทัศน์การมองเห็นเปิดกว้างขึ้น แสดงว่าเป็นประเภทคิ้วตกจากการทำงานที่มากเกินไปของกล้ามเนื้อหน้าผาก (Frontalis Overaction) แต่ถ้ายกขึ้นแล้วเปลือกตายังตกลงมาบังอยู่ จะเป็นประเภทเปลือกตาตกเพราะโบท็อกซ์ซึมเข้ากล้ามเนื้อยกเปลือกตา (Levator Infiltration) ครับ แต่ไม่ต้องกังวลนะครับ ทั้งสองกรณีนี้ปกติจะค่อยๆ ฟื้นฟูกลับมาเป็นปกติได้เองภายใน 4-8 สัปดาห์ครับ

หมอขอตอบตามตรงตรงนี้เลยครับ

Q1. อาการตาตกนี้ไม่ได้อยู่ถาวรใช่ไหมคะ?

จะกลับมาปกติร้อยเปอร์เซ็นต์ใช่ไหม?

A. บอกตามตรงเลยนะครับ

หมอได้รับคำถามนี้สัปดาห์ละ 3-4 ครั้งเลยทีเดียว

ตอบให้สบายใจได้เลยครับว่า "ไม่มีทางอยู่ถาวรแน่นอน"

โบท็อกซ์ทำงานโดยการไปยับยั้งการหลั่งสารสื่อประสาท (acetylcholine) ชั่วคราวเท่านั้น

เมื่อร่างกายสร้างปลายประสาทใหม่ขึ้นมาทดแทน

กล้ามเนื้อก็จะกลับมาทำงาน และหน้าตาเราก็จะกลับมาเหมือนเดิมร้อยเปอร์เซ็นต์ครับ

ระยะเวลาของแต่ละคนอาจจะต่างกันเล็กน้อย

ทั่วไปมักจะดีขึ้นเกือบสนิทใน 4-8 สัปดาห์

และมีส่วนน้อยมากๆ ที่อาจจะลากยาวไปถึง 12 สัปดาห์ครับ

เพราะฉะนั้นไม่ต้องกังวลว่าตาจะตกไปตลอดชีวิตนะครับ สบายใจได้ครับ

และคำถามต่อไปนี้ก็ถามกันเข้ามาเยอะมากเช่นกันครับ

Q2. มีวิธีการรักษาหรือหัตถการแก้ไขอาการตาตกไหมคะ?

และมีค่าใช้จ่ายอย่างไรบ้าง?

A. ปัจจุบันนี้ยังไม่มี "สารฉีดแก้โบท็อกซ์" หรือยาสลายโบท็อกซ์โดยตรงจำหน่ายทั่วไปครับ

หลายๆ คลินิกที่โฆษณาว่าสามารถแก้ฤทธิ์โบท็อกซ์ได้

แท้จริงแล้วเป็นเพียงโปรแกรมดูแลรักษาร่วมเพื่อบรรเทาอาการเท่านั้นครับ

ที่คลินิกของหมอ หลักๆ จะมี 2 วิธีหลักๆ ครับ:

วิธีแรกคือยาหยอดตา Iopridine 0.5%

ซึ่งจะช่วยออกฤทธิ์กระตุ้นให้หนังตาบน

ยกสูงขึ้นประมาณ 1-2 มม. ได้ในทันที

โดยยาสามารถเบิกได้ที่โรงพยาบาลหรือคลินิกที่มีแพทย์สั่งจ่ายให้เท่านั้นครับ

ส่วนวิธีที่สองคือ การฉีดหน้าผากฝั่งตรงข้ามในจุดที่พอดี

เพื่อลดแรงตึงผิวข้างที่โก่งกว่า เพื่อปรับให้สองข้างบาลานซ์ใกล้เคียงกันที่สุด

ทั้งนี้ต้องให้หมอประเมินเป็นรายบุคคลไปครับ

และประเด็นสุดท้ายที่อยากฝากไว้ก็คือคำถามนี้ครับ

Q3. ครั้งหน้ายังสามารถฉีดโบท็อกซ์ได้อีกไหมคะ?

กลัวตาตกซ้ำอีกรอบจังเลยครับ?

A. เป็นเรื่องที่คนไข้เข้าใจผิดกันบ่อยมากครับ

การที่เคยมีอาการตาตกในครั้งนี้ ไม่ได้แปลว่าจะต้องเกิดขึ้นอีกในครั้งต่อไปครับ

หากเรามีบันทึกรายงานไว้ว่า การฉีดจุดไหน ระดับความลึกเท่าไหร่ในครั้งก่อนที่ทำให้ตาตก

ในการทำครั้งถัดไป หมอก็จะขยับจุดฉีดขึ้นไปให้สูงขึ้นอีก 1 ซม. หรือปรับลดโดสยาลง

ก็จะสามารถเลี่ยงอาการนี้ได้อย่างราบรื่นแล้วครับ

คนไข้บางคนของหมอที่เคยตาตกจากที่อื่น มาฉีดกับหมอต่อเนื่องกันมาครึ่งปีแล้ว

ก็แฮปปี้และไม่มีปัญหาเรื่องตาตกกวนใจอีกเลยครับ

อย่าเพิ่งกลัวจนไม่กล้ากลับมาฉีดนะครับ แค่นำประวัติการฉีดครั้งเก่ามาปรึกษาหมอก่อนเริ่มทำการรักษาก็พอครับ

หมอแนะนำให้ปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญอย่างละเอียดก่อนการตัดสินใจทำเสมอนะครับ

สำหรับบทความหน้า หมอจะมาแชร์เรื่อง 'สิ่งที่เกิดขึ้นจริงหลังฉีดโบท็อกซ์ 2 สัปดาห์แรก' ให้ฟังกันนะครับ

ทำไมแต่ละคนถึงเห็นผลช้าเร็วไม่เท่ากัน

และใครที่โบท็อกซ์จะหมดฤทธิ์ไวเป็นพิเศษ

หมอจะนำเคสจริงมาเล่าให้ฟังกันครับ

แล้วพบกันใหม่ครับ ผม หมอวี ยองจิน สวัสดีครับ

บทความที่เกี่ยวข้องน่าสนใจ

• ฉีดโบท็อกซ์ลดโหนกแก้มแล้วปากเบี้ยว เกิดขึ้นได้จริงไหม? [เช็คความจำเป็นในการเปลี่ยนหัวเข็ม]

• เพิ่งฉีดโบท็อกซ์มาทำไมยังไม่เห็นผล? แต่ละจุดใช้เวลาไม่เท่ากันนะ!

• อย่าเพิ่งวิ่งหาโบท็อกซ์กรามราคาถูกที่สุด! เหตุผลที่ราคาต่ำเกินไปอาจเป็นกับดัก